Tayoismi

Tayoismi (Shiinees: Daojiao/Daojia, Ingiriis: Taoism) waa dhaqan fikradeed iyo diimeed oo ka soo jeeda Shiinaha hore. Waxa uu ku salaysan yahay fikradda 'Dao' (Tao), oo macnaheedu yahay 'jidka' ama 'habka' — nidaamka guud ee dabiiciga ah ee wax walba ay ku socdaan. Tayoismi wuxuu ku dhiirrigeliyaa in qofku la jaanqaado socodka dabiiciga ah, halkii uu ku khasbi lahaa.

Tayoismi waxaa lagu tiriyaa mid ka mid ah saddexda dhaqan ee waaweyn ee Shiinaha, oo ay la socdaan Konfushiyaaniyada iyo Budhiisamka. Waxa uu leeyahay laba dhinac oo isku dhafan: dhinac falsafadeed oo ku saabsan qoraallada hore, iyo dhinac diimeed oo leh wadaaddo, macbadyo, cibaado iyo dabbaaldegyo.

Qoraallada asaasiga ah

Kitaabka ugu caansan waa Dao De Jing (Tao Te Ching), oo dhaqanka lagu tiriyo nin la yiraahdo Laozi. Waa qoraal gaaban oo tiraabeed ah, oo ka hadlaya Dao, isu-dheellitirka, iyo maamulka degganaanta ku salaysan. Kitaab kale oo muhiim ah waa Zhuangzi, oo isticmaala sheekooyin iyo majaajilo si uu u muujiyo in aragtida bini'aadamka ay xaddidan tahay. Kitaabka Liezi sidoo kale waxa uu ka mid yahay qoraallada la tixraaco.

Fikradaha udub-dhexaadka ah

Wuwei (ficil-la'aan ama 'ficil aan khasab lahayn') waa fikrad dhexe: qofku wuxuu u shaqeeyaa si la jaanqaadaysa xaaladda, ma yeesho dadaal lid ku ah socodka arrimaha. Qi waa awoodda ama neefta socota ee nolosha. Yin iyo yang waxay muujinayaan laba dhinac oo iska soo horjeeda balse isku dhammaystiraya. Ziran macnaheedu waa 'is-ahaansho' ama waxa iska yimaada — in wax loo daayo sidooda dabiiciga ah.

Dhinaca diimeedka iyo dhaqamada

Laga bilaabo qarniyadii hore ee miilaadiga, waxaa soo baxay urur diimeed oo leh wadaaddo iyo macbadyo. Dhaqamada waxaa ka mid ah caabudidda ilaahyo badan, xafladaha wadaadka, neefsashada la habeeyay, jimicsiga jidhka iyo cuntada gaarka ah. Qaar ka mid ah dhaqamadan waxay ku dhisan yihiin himilada 'nolol dheer' ama caafimaad. Dhaqanka alkimiyada Shiineeska ah — raadinta dawada nolosha — sidoo kale wuxuu ku xidhnaa taariikhda Tayoismiga.

Saameynta

Tayoismi wuxuu saameeyay farshaxanka Shiinaha, gabayga, dhakhtarnimada dhaqanka, iyo fanka dagaalka sida taijiquan. Qarniyadii dambe, Dao De Jing waa mid ka mid ah kutubta ugu badan ee luqado kale loo turjumay, waxaana laga doodaa duleedka Shiinaha ee falsafada, cilmi-nafsiga iyo dhaqamada caafimaadka.