Thiin mutuxan

Thiin mutuxan (waxaa sidoo kale loo yaqaan tiro mutuxan) waa tiro sax ah oo ka weyn 1 oo aan si buuxda loo qaybin karin tiro kale marka laga reebo 1 iyo tirada laftigeeda. Tusaale ahaan 2, 3, 5, 7, 11 iyo 13 waa tirooyin mutuxan. Tirooyinka ka weyn 1 ee aan mutuxan ahayn waxaa la yiraahdaa tirooyin isku-dhafan, sababtoo ah waxaa loo qaybin karaa tirooyin yaryar oo laba ka badan.

Tirada 1 lagama tirsho tirooyinka mutuxan, maxaa yeelay hal qaybiye oo keliya ayay leedahay. Go'aankaas ma aha mid keli ah oo af-kale ah, laakiin wuxuu ka dhigayaa in xeerarka kale ee xisaabta si toos ah u shaqeeyaan. 2 waa tirada mutuxan ee keliya ee siman; dhammaan tirooyinka mutuxan ee kale waa kuwo shanbo (odd).

Xeerka aasaasiga ah ee xisaabinta

Tiro kasta oo sax ah oo ka weyn 1 waxaa loo qori karaa taranka tirooyin mutuxan, hal si oo keliya haddii kala-hormarinta la iska indhatiro. Tusaale: 60 = 2 × 2 × 3 × 5. Xeerkan ayaa sababa in tirooyinka mutuxan loo arko 'walxaha aasaasiga ah' ee tirooyinka sax ah, sida atamka walxaha kiimikada.

Tirada tirooyinka mutuxan

Tirooyinka mutuxan waa kuwo aan dhammaad lahayn. Caddayn qadiimi ah oo lagu tiriyo Euclid ayaa muujisay in liis kasta oo dhammaystiran uu is-burinayo: haddii la isku dhufto dhammaan tirooyinka liiska loona daro 1, natiijadu waxay bixinaysaa qaybiye mutuxan oo aan liiska ku jirin. Inkastoo ay yihiin kuwo aan dhammaad lahayn, marka tirooyinku weynaadaan, tirooyinka mutuxan waa yaraadaan kala-badhtankooda.

Habka lagu helo

Habka ugu caansan ee liis lagu soo saaro waa 'shaandhada Eratosthenes': waxaa la qoraa tirooyinka ilaa xad la doonayo, kadibna waxaa la tirtiraa taranka tiro kasta oo mutuxan laga bilaabo 2. Waxa hadhay waa tirooyinka mutuxan. Si loo hubiyo hal tiro, waa ku filan tahay in la tijaabiyo qaybiyeyaasha ilaa xididka labajibbaaran ee tirada.

Adeegsi casri ah

Nidaamyada ilaalinta xogta ee internetka, sida RSA, waxay ku tiirsan yihiin in tirooyin mutuxan oo aad u waaweyn la isku dhufan karo si fudud, halka dib-u-kala-furfuridda taranka ay adag tahay marka lagu shaqeynayo kombuyuutar caadi ah. Sababtaas awgeed raadinta tirooyinka mutuxan ee waaweyn waa hawl joogto ah oo isku dhafan xisaab iyo computer science.