Tigris

Tigris (Carabi: دجلة, Dijla; Turki: Dicle) waa webi ka soo bilaabma buuraha koonfur-bari Turkiga, kuna qulqula xagga koonfur-bari ilaa uu ka soo baxo Ciraaq. Waa webiga labaad ee ugu weyn gobolka Mesobotamiya, ka dib Yufraatis (Furaat), waxaana labaduba isku biiraan koonfurta Ciraaq iyagoo sameeya Shadd al-Carab, kaas oo ku shubma Gacanka Faaris.

Webigu wuxuu dhex maraa magaalooyin waaweyn oo ay ka mid yihiin Diyarbakır (Turkiga), Muusul, Tikriit, Saamarraa iyo Baqdaad (Ciraaq). Biyihiisa ayaa ah ilaha ugu muhiimsan ee beeraha waraabka ah, cabbitaanka magaalooyinka, iyo tamarta korontada biyaha ee dalalka uu maro.

Juqraafi iyo socodka biyaha

Isha Tigris waxay ku taallaa gobolka buuraha Toros ee koonfur-bari Turkiga, oo u dhow harada Hazar. Ka dib marka uu Turkiga ka baxo, wuxuu xuduud ka noqdaa in muddo ah Turkiga iyo Suuriya, kadibna wuxuu galaa Ciraaq. Wabiga waxaa ku biira dhowr wabi-yar oo ka yimaada dhinaca bari: Zab-ka Weyn, Zab-ka Yar, Cadhaym iyo Diyaala. Wabiyadaas oo dhan waxay ka soo qulqulaan buuraha Zagros iyo gobollada Kurdistan, taasina waxay keentaa in heerka biyaha uu si weyn u kordho xilliga gu'ga marka barafku dhalaalo.

Taariikh

Bannaanka u dhexeeya Tigris iyo Yufraatis waxaa lagu magacaabaa Mesobotamiya, oo ka mid ah meelaha ugu horreeya ee dhaqanka beeraha, qoraalka iyo magaalooyinka ay ka bilaabmeen. Xeebaha Tigris waxaa ku yiillay magaalooyin taariikhi ah sida Ashuur, Nineweh (agagaarka Muusul hadda), Seleukiya iyo Ktesifon. Baqdaad, oo la aasaasay qarnigii siddeedaad, waxay ku dhisan tahay labada dhinac ee webiga, waxayna webigu qeyb ka ahaa gaadiidka iyo ganacsiga gobolka ilaa xilliyadii dhow.

Maamulka biyaha iyo khilaafka

Dalalka isha wadaaga ma haystaan hal heshiis buuxa oo qeybinta biyaha ah. Turkiga wuxuu ka dhisay biyo-xireenno iyo mashaariic waraab ah wabiyada Tigris iyo Yufraatis, oo ay ugu caansan tahay biyo-xireenka Ilısu ee Tigris. Ciraaq wuxuu leeyahay biyo-xireenka Muusul iyo qulqulaha Saamarraa, kaas oo biyaha qaarkood u leexiya haradda Tharthar si looga hortago daadadka Baqdaad. Yaraanta biyaha, kororka cimilada kulul, iyo waraabka badan ayaa hoos u dhigay socodka webiga, waxayna saameyn ku yeesheen beeraha koonfurta iyo dhoobooyinka (marshes) ee Ciraaq.