Tilaabo

Tilaabo waa halbeeg dherer oo ku salaysan masaafada u dhaxaysa laba cag marka qofku socdo. Waa mid ka mid ah halbeegyada duugga ah ee jidhka laga soo qaatay, sida taako, cagta iyo gacan-fidin. Halbeegyadan waxaa loo isticmaali jiray qiyaas degdeg ah oo aan qalab u baahnayn.

Sababtoo ah dhererka dadku kala duwan yahay, tilaabadu ma aha halbeeg sax ah oo caalami ah. Nidaamyo kala duwan ayaa u qeexay qiyam kala duwan. Sidaas darteed, marka la eego cabbiraadaha cilmiga ee casriga ah, tilaabada looma isticmaalo, waxaana meesheeda la keenay mitirka.

Qeexid iyo cabbir

Guud ahaan, tilaabo waxay ka dhigan tahay masaafada u dhaxaysa meesha uu ku dhaco cagta midig iyo meesha xigta ee ay cagta bidix ku dhacdo — taasoo ah kala-bar wax loo yaqaan 'labo-tilaabo' (nidaamyada qaarkood tallaabada dhamaystiran ee laba jeer ah). Nidaamyada reer Yurub ee hore, tilaabadu waxay ku dhawaad le'ekayd 75 illaa 80 sentimitir, halka labo-tilaabadu gaari jirtay ilaa mitir iyo badh.

Isticmaalka taariikhiga ah

Dawladihii hore ee Rooma waxay isticmaali jireen labo-tilaabo (passus) si ay u qiyaasaan masaafada waddooyinka. Kun labo-tilaabo ayaa loo yaqaannay 'mille passus', taasoo ah asalka ereyga 'mile' ee Ingiriisiga. Sidoo kale, ciidamada iyo dadka safarka ah waxay tirinaayeen tilaabooyinka si ay u qiyaasaan socod maalmeed.

Xaaladda maanta

Maanta tilaabada waxaa inta badan la isticmaalaa hab-tiris caafimaad, tusaale ahaan qalabka la xidho ee tiriya tirada tilaabooyinka maalintii. Halkan tilaabadu waa xisaab dhaqdhaqaaq, ee ma aha halbeeg dherer oo qeexan. Sidoo kale waxaa lagu isticmaalaa hadal-hayn maalmeed marka la sheego in shay uu yahay 'dhawr tilaabo'.