Tin (curiye)
Ka Halbeeg, ensaykloobediyada furan · In English
181 luqadood
Tin waa curiye kiimikaad ah oo calaamaddiisu tahay Sn (oo ka soo jeeda magaca Laatiinka ee stannum), tirada atamigana tahay 50. Waa bir jilicsan, midab caddaan-cawlan leh, oo si fudud loo laalaabi karo oo loo fidin karo. Heerkulka dhalaalka wuu hooseeyaa marka la barbar dhigo biraha kale ee caadiga ah, taasoo ka dhigaysa mid ku habboon alxanka (soldering).
Tinku wuxuu ka mid yahay biraha ugu horreeya ee bini'aadamku isticmaalay. Marka naxaas lagu daro tin, waxaa laga helaa naxaas-adag (bronze) oo ka adag naxaasta kaliya; taasi waa saldhigga xilligii la yiraahdo Xilligii Naxaasta Adag.
Sifooyinka jireed iyo kiimikaad
Tinku wuxuu leeyahay laba qaab oo waaweyn oo ah isku-dhisid kala duwan: tin cad (beta), oo ah birta caadiga ah ee la arko, iyo tin cawlan (alfa), oo ka samaysma marka heerkulku aad u hooseeyo. Isbeddelka tin cad oo u rogmanaya tin cawlan ayaa keena in birtu burburto oo boodh noqoto — waxaa loo yaqaan 'cudurka tinka'. Kiimikadiisa, tinku wuxuu badanaa samaystaa isku-darro heerarkoodu yihiin +2 iyo +4. Hawada gudaheeda wuxuu yeeshaa lakab oksaydh ah oo ka ilaaliya daxalka; sababtaas awgeed ayaa birta bir-cad (steel) tin lagu dahaadhaa si loo sameeyo qasacadaha cuntada.
Helitaan iyo soo saarid
Ilaha ugu muhiimsan ee tinka waa macdanta cassiterite, oo ah tin dioksaydh. Tinka waxaa laga soo saaraa iyada oo macdanta lagu shiido foorno leh kaarboon, taasoo ka saaraysa oksijiinta. Soo saariddu waxay isugu jirtaa macdan-qodid ciidda dusheeda ah (lode) iyo mid webiyada iyo bacaadka laga soo shaandheeyo (placer). Waddamada soo saarista tinka ku caanka ah waxaa ka mid ah kuwa Koonfur-bari Aasiya iyo Koonfurta Ameerika.
Isticmaal
Isticmaalka ugu weyn ee tinka casriga ah waa alxanka qalabka elektarooniga: khadadka wareegyada la isku xiro waxaa lagu isku dhejiyaa isku-darro tin badan ku jirto. Sidoo kale waxaa loo isticmaalaa dahaadhka qasacadaha, iyo samaynta biraha isku-dhafka ah sida naxaas-adag iyo pewter. Isku-darrada tin iyo niyoobiyam ayaa loo isticmaalaa siligyada magnet-yada xoogga leh ee heerkulka aadka u hooseeya ka shaqeeya.