Towraad
Ka Halbeeg, ensaykloobediyada furan · In English
130 luqadood
Towraad (Cibraani: תּוֹרָה, oo macnaheedu yahay "waxbarid" ama "sharci") waa kitaabka ugu muhiimsan ee diinta Yuhuudda. Erayga marka si cidhiidhi ah loo isticmaalo wuxuu tilmaamayaa shanta buug ee ugu horreeya Kitaabka Cibraaniga (Tanakh): Bilowga, Bixitaanka, Laawiyiinta, Tirintii iyo Sharciga Kunoqoshadiisa. Qaybtan waxaa sidoo kale loo yaqaan Pentateuch (Giriig: "shanta weel") ama Xamsha Xumshey Torah.
Marka si ballaadhan loo isticmaalo, Towraad waxay ka dhigan tahay dhammaan waxbarista diinta Yuhuudda, oo ay ku jiraan fasiraadda afka ah (Torah she-be-al peh) ee lagu duubay Mishnah iyo Talmud. Diinta Islaamka, magaca 'Towraad' waxaa loogu yeeraa kitaabkii Muuse la siiyay, waxaana Quraanka lagu magacaabay mid ka mid ah kutubta rumeynta lagu leeyahay.
Nuxurka shanta buug
Bilowga (Bereshit) wuxuu ka warramaa abuurka, qoyska Aadan, daadkii Nuux, iyo taariikhda awoowayaasha: Ibraahim, Isxaaq, Yacquub iyo Yuusuf. Bixitaanka (Shemot) wuxuu ka hadlaa ka bixitaankii Masar iyo heshiiskii Buur Siinay. Laawiyiinta (Vayikra) waxay diiradda saartaa sharciyada allabariga iyo daahirnimada. Tirintii (Bamidbar) waxay ka sheekaysaa safarkii lamadegaanka. Sharciga Kunoqoshadiisa (Devarim) wuxuu ku dhisan yahay khudbado Muuse ka jeediyay ka hor gelitaanka dhulka.
Isticmaalka cibaadada
Sinagogga (goobta cibaadada Yuhuudda), Towraad waxaa lagu qoraa gacan-qoraal ah duub maqaar ah oo la yiraahdo Sefer Torah. Qoraaga gaarka ah ee la yiraahdo sofer ayaa ku qora far gaar ah oo aan calaamado shaqal lahayn. Duubka waxaa si joogto ah loo akhriyaa maalmaha cibaadada, iyadoo nuxurka loo qaybiyay qaybo toddobaadle ah (parashot) oo hal sannad gudaheed la dhammaystiro.
Su'aalaha asalka
Dhaqanka Yuhuudda iyo Kiristaanka ee soo jireenka ah wuxuu qorista Towraad ku tiriyaa Nabi Muuse. Aqoonyahannada casriga ah ee taariikhda kitaabiga waxay soo jeediyeen inay ka kooban tahay dhowr il oo kala duwan oo isku dhafan xilliyo kala gaddisan; aragtida ugu caansan waa 'mala-awaalka isha' (documentary hypothesis). Doodda ku saabsan taariikhda dhabta ah ee qorista wali ma xidhna.