Tumulus

Tumulus waa tuulmo gacan lagu sameeyay oo carro, ciid ama dhagax ka kooban, oo lagu dul buuriyay hal xabaal ama xabaalo badan. Erayga wuxuu ka soo jeedaa Laatiinka, macnihiisuna waa "tuulmo" ama "buuraley yar". Af-Ingiriisiga waxaa sidoo kale loogu yeeraa 'barrow' ama 'burial mound'.

Nooca dhismahani ma ahan mid ummad gaar ah leedahay. Bulshooyin kala duwan oo aan xiriir toos ah lahayn ayaa isticmaalay habkan, laga bilaabo xilliyada hore ee beeraleyda ilaa xilliyada taariikhda la qorayay. Sababta guud ee la sheego waa in tuulmadu ka dhigto meesha aaska mid muuqata oo dhulka ka soo baxda, taasoo xusuusinaysa dadka nool cidda halkaas ku aasan.

Qaab-dhismeedka

Inta badan tumulus waxaa hoos yaal qol xabaaleed ama god. Qolka waxaa laga dhisi karaa dhagaxyo waaweyn, alwaax, ama ciid la adkeeyay. Marka aaska la dhammeeyo, dushiisa waxaa lagu shubaa carro ilaa uu tuulmo qaato. Qaar waxay leeyihiin gidaar dhagax ah oo hareeraha ku wareegsan si carradu u sii taagnaato. Cabbirku aad buu u kala duwan yahay: qaar dhowr mitir ayay dhexroorku yahay, qaarna boqollaal mitir.

Waxa gudaha laga helo

Meydka waxaa badanaa la aasay isagoo wata alaab la ('grave goods') — weelal dhoobo ah, hub, dahab ama qalab shaqo. Alaabtan ayaa ah isha ugu weyn ee cilmi-baarayaasha qadiimiga (archaeologists) ku qiyaasaan xilliga aaska, heerka dhaqaale ee qofka, iyo xiriirka ganacsi ee bulshadaas. Tumulus qaarkood hal qof keliya ayaa lagu aasay, kuwo kalena si isdaba-joog ah ayaa dad badan loogu daray qarniyo.

Baaritaanka casriga ah

Tumulus badan waa la furay oo la dhacay tan iyo waqtiyo hore, taas oo xogta luminaysa. Baaritaanka casriga ah wuxuu isticmaalaa habab aan wax dumin sida raadaarka dhulka gala (GPR) iyo sawirka hawada, ka hor inta aan wax la qodin. Sidoo kale, taariikhda waxaa lagu qiyaasaa habka kaarboonka-14 marka walxo noolaanshaha ka soo jeeda la helo.