Tungsten

Tungsten (waxaa sidoo kale loo yaqaan wolfram, calaamaddiisa kiimikada waa W) waa cunsur bir ah oo ka mid ah biraha kala-guurka ah. Wuxuu leeyahay lambarka atamiga 74. Waxaa lagu garto inuu yahay birta leh heerkulka dhalaalka ugu sarreeya ee cunsurrada biraha, oo ku dhow 3,400 darajo Celsius. Sidoo kale wuxuu leeyahay culeys badan oo mug yar ku jira (density sare).

Midabkiisu waa cawl-caddaan dhalaalaya marka la safeeyo. Xaaladdiisa saafiga ah waa la tumi karaa oo silig looga sameyn karaa, laakiin haddii ay wasakh ku jirto wuu jajabaa. Sababta heerkulka sare ee dhalaalka awgeed, waxaa loo isticmaalaa meelaha kulaylka daran laga filayo.

Magaca iyo taariikhda

Magaca 'tungsten' wuxuu ka soo jeedaa Iswiidhish, macnihiisuna waa 'dhagax culus'. Magaca kale ee 'wolfram' wuxuu ka yimid macdanta wolframite, waana sababta calaamadda W. Cunsurka waxaa la go'doomiyay dabayaaqadii qarnigii 18-aad, iyadoo saynisyahanno Isbaanish ah ay ka soo saareen wolframite.

Ilaha iyo soo saarista

Tungsten laguma helo dabeecadda isagoo bir saafi ah. Waxaa laga soo saaraa macdanaha wolframite iyo scheelite. Shiinaha ayaa ah wadanka ugu badan ee soo saara tungsten adduunka. Habka soo saarista wuxuu ku dhisan yahay in macdanta la kiimikeeyo si loo helo tungsten oxide, kadibna gaas hydrogen ah lagu yareeyo si budo bir ah loo helo. Budada waxaa lagu wada dhejiyaa habka la yiraahdo powder metallurgy, maadaama dhalaalinta ay adag tahay.

Isticmaalka

Isticmaalka ugu weyn waa tungsten carbide, oo ah isku-dhis aad u adag oo laga sameeyo qalabka gooynta, dulinta iyo macdan-qodista. Waxaa sidoo kale loo isticmaali jiray siligyada laambadaha dhalaalaya (incandescent), maadaama uu kulaylka sare u adkeysan karo. Waxaa lagu daraa biro isku dhafan (alloys) si loo kordhiyo adkeysiga kulaylka, waxaana laga sameeyaa qalabka alxanka iyo qaybo ka mid ah hubka iyo duulista. Sababtoo ah culeyskiisa, waxaa loo isticmaalaa dheelitirka (ballast) iyo gaashaanka shucaaca.

Bay'ada iyo caafimaadka

Tungsten guud ahaan looma tixgeliyo bir sun daran sida hoggaanka (lead) ama zeebaqa, laakiin cilmi-baaris ayaa socota oo ku saabsan saamaynta xeryahooda qaarkood. Tungsten waxaa loo tiriyaa maadooyinka istiraatiijiga ah ee ay dalal badani liiska ku hayaan sababtoo ah ku-tiirsanaanta soo dejinta.