U qeybin

U qeybin (ama uqeybin) waa mid ka mid ah afarta hawlgal aasaasi ee xisaabta, oo la socda isku-darka, ka-jarista iyo isku-dhufashada. Waxay muujinaysaa inta jeer ee tiro la yiraahdo qeybiye (divisor) ku jirto tiro kale la yiraahdo qeybsan (dividend). Natiijada waxaa loo yaqaan tuseed ama qeyb (quotient), halka wixii ka haray loo yaqaan haraa (remainder).

Calaamadaha caadi ah ee u qeybinta waxaa ka mid ah ÷, / iyo qaabka jajabka (kala-saarid xariiq leh). Tusaale: 12 ÷ 4 = 3, taasoo la micno ah in 4 saddex jeer la isku daro uu ka dhalanayo 12. Sidaas u qeybinta waa hawlgalka ka soo horjeeda isku-dhufashada.

Ereybixin iyo qaabab qorista

Marka la qoro a ÷ b = c, a waa tirada la qeybinayo, b waa qeybiyaha, c waa tuseedka. Isla xiriirkaas ayaa loo qori karaa a = b × c. Jajabka a/b sidoo kale waa hab lagu muujiyo u qeybin, oo tirada sare loo yaqaan xisaabiye (numerator) tirada hoosena qeybiye (denominator).

Haraaga iyo u qeybinta tirooyinka buuxa

Marka lataba tirooyin buuxa la qeybiyo, badanaa natiijadu ma noqon karto tiro buuxda. Halkaas waxaa la isticmaalaa u qeybinta haraa leh: 17 ÷ 5 = 3, haraa 2, sababtoo ah 17 = 5 × 3 + 2. Haraagu had iyo jeer wuu ka yar yahay qeybiyaha. Haddii haraagu eber noqdo, waxaa la yiraahdo qeybiyuhu wuu qeybiyaa tirada, taasoo aasaas u ah fikradaha sida tirooyinka aan la qeybin karin (prime) iyo qeybiyaha guud ee ugu weyn.

U qeybinta eber

U qeybinta eber laguma qeexo xisaabta caadiga ah. Haddii a ÷ 0 lahaan lahayd natiijo c, waxaa lagama maarmaan ahaan lahayd in a = 0 × c = 0, taasoo aan suurtagal ahayn marka a aan eber ahayn; haddii a eber yahay, natiijo kasta way shaqeynaysaa, sidaas darteed lama go'aamin karo. Taas awgeed, xisaabtu waxay ka dhigtaa hawlgal aan qeexnayn.

Habab lagu xisaabiyo iyo ballaarinta

Habka dugsiyada lagu barto ee u qeybinta dheer (long division) waxay tallaabo-tallaabo u qeybisaa tirooyin waaweyn iyadoo la eegayo hal xarafteed (digit) mar. Fikradda u qeybinta waxaa sidoo kale loo ballaariyay tirooyinka jajabka ah, kuwa taban, tirooyinka dhabta ah iyo kuwa qummanaanta leh (complex), iyo weliba xeer-dhismeedyada algebra ah sida beeraha (fields), halkaas oo tiro kasta oo aan eber ahayn ay leedahay tiro-rogaal (inverse).