Ubax

Ubax waa qaybta taranka ee dhirta ubaxleyda, ee laga yaqaan luqadda cilmiga 'angiosperms'. Waa isku-uruurin caleemo isbeddelay oo ku wareegsan xarunta uu ka dhaco kulanka manida (pollen) iyo ukunta dhirta. Natiijada habkaas waa abuur ku dhex jira midho ama beed.

Ubaxyadu kala duwan yihiin cabbir, midab, qaab iyo ur. Kala duwanaanshahaas inta badan wuxuu la xiriiraa sida uu dhirtu manida u kala gudbiyo: qaar waxay ku tiirsan yihiin cayayaanka, shimbiraha ama fiidmeerta, qaarna dabaysha ama biyaha.

Qaybaha ubaxa

Ubaxa buuxa wuxuu leeyahay afar wareeg. Wareegga banaanka waa sepal-yada (caleemo ilaalin ah oo cagaaran badanaa). Ka dibna waa petal-yada (caleemaha midabka leh ee soo jiita cayayaanka). Wareegga saddexaad waa stamen-yada oo manida soo saara. Bartamaha waa carpel ama pistil, oo ay ku jiraan ukunta. Ubaxyo badan ayaa qaar ka mid ah qaybahaas la'.

Manidhigidda iyo abuurka

Manidu marka ay gaarto dusha pistil-ka waxay samaysaa tuubbo ku dhex socota ilaa ukunta. Halkaas ayaa ka dhacda isku-darka, taasoo abuureysa abuur. Gidaarka ukuntu badanaa wuxuu u beddelmaa midho ilaaliya oo caawiya faafinta abuurka.

Kala duwanaanta iyo nidaamka

Qaar ka mid ah dhirta waxay leeyihiin ubax keligiis taagan, kuwo kalena waxay leeyihiin isku-ururin la yiraahdo inflorescence, sida sabuulka galleyda ama madaxa ubaxa qorraxda. Ubax qaarkood waa lab iyo dhedig isku mid (khunsa), qaarna waa kala gooni; qaar dhir ah ayaa xitaa kala saaraya dhirta labka iyo tan dheddigga.

Isticmaalka bini'aadamka

Ubaxyada waxaa loo isticmaalaa qurxin, munaasabado bulsho iyo diimeed, saliid udgoon, iyo cunto (tusaale ubaxa qaramaha iyo saffron oo ka yimaada dhaladaha ubax gaar ah). Waxay sidoo kale saldhig u yihiin warshadaha malabka iyo beeraha, maadaama beero badan ay ku tiirsan yihiin shinnida oo manida gudbisa.