Ununbentiyaam

Ununbentiyaam (ununpentium, calaamad ku-meel-gaadh ah oo ah Uup) waa magacii ku-meel-gaadhka ahaa ee loo adeegsan jiray curiyaha kiimikada ee lambarkiisu atomigu yahay 115. Magacan waxaa dejiyay Ururka Caalamiga ah ee Kiimikada Saafiga ah iyo Adeegsiga (IUPAC) si loo magacaabo curiyeyaasha weli aan si rasmi ah loo aqoonsan. Magaca wuxuu ka yimid tirinta lambarka: un-un-pent (1-1-5).

Sannadkii 2016, ka dib markii aqoonsigii helitaanka la xaqiijiyay, curiyaha waxaa loo bixiyay magaca rasmiga ah ee moscovium, calaamadduna waxay noqotay Mc. Magacan waxaa loo asteeyay gobolka Moscow ee Ruushka, halkaas oo ku yaal Xarunta Wadajirka ah ee Cilmi-baarista Nuclear-ka (JINR) ee magaalada Dubna.

Habka la helay

Curiyaha waxaa markii ugu horreysay lagu soo saaray 2003 iyada oo ay wada shaqeeyeen kooxo Ruush ah oo JINR ka socda iyo saynisyahanno Mareykan ah oo ka socda Shaybaadhka Qaranka ee Lawrence Livermore. Habka waxaa lagu sameeyay in bartilmaameed americium lagu garaaco fallaadho ah atamyada calcium-48 oo lagu dedejiyay dedejiye walxo (cyclotron). Isku-dhaca ka dhasha waxaa laga helaa tiro aad u yar oo atamyo cusub ah, kuwaas oo lagu aqoonsado silsiladda burburka alpha ee ay ka tagaan.

Sifooyinka

Moscovium waa curiye aad u culus (superheavy) oo lagu kala saaray qaybta p-block, kooxda 15-aad ee shaxda xilliyeed, isla safka ay ku jiraan nitrogen, phosphorus, arsenic, antimony iyo bismuth. Waa mid gebi ahaanba macmal ah — dabeecad ahaan lagama helo. Dhammaan atamyadiisa la yaqaan aad bay u degganaan yar yihiin, waxayna ku burburaan waqti aad u gaaban. Sababtaas awgeed sifooyinkiisa kiimikada waxaa badanaa laga saadaaliyaa xisaabin (theory) halkii lagu tijaabin lahaa qaddar la taaban karo.

Magacaabista iyo aqoonsiga

Sida caadada u ah curiyeyaasha macmalka ah, magacaabista rasmiga ah waxay sugaysaa in guddi wadaag ah oo ka kooban IUPAC iyo Ururka Caalamiga ah ee Fiisigiska Saafiga ah iyo Adeegsiga (IUPAP) uu xaqiijiyo xogta tijaabada. Inta u dhaxaysa, magaca ku-meel-gaadhka ah ee sida ununpentium ayaa la adeegsadaa. Magacyada ku-meel-gaadhka ah ma muujiyaan wax sifo ah oo curiyaha ku saabsan — kaliya waa hab tirineed.