Ununtriyaam (Nihoniyaam)

Ununtriyaam (Ununtrium) waa magac ku-meel-gaar ah oo horay loogu isticmaali jiray curiyaha tirsigiisa atoomigu yahay 113. Astaantiisa ku-meel-gaarka ahi waxay ahayd Uut. Magacan wuxuu ka soo jeeday habka IUPAC (Ururka Caalamiga ah ee Kimistariga Saafiga ah iyo Codsiga leh) uu ku magacaabo curiyeyaasha cusub intaan la xaqiijin cidda ugu horreysay ee helay. Erayga waxaa laga sameeyay tirooyinka 1-1-3 oo Laatiin ku qoran.

Sannadkii 2016, ka dib markii aqoonsigii heliddu dhammaystirmay, curiyaha waxaa loo bixiyay nihonium (Nh). Magaca wuxuu ka yimid ereyga Jabbaan ee 'Nihon' oo macnihiisu yahay Jabbaan. Sidaas darteed 'Ununtriyaam' hadda waa magac taariikhi ah oo aan rasmi ahayn, laakiin weli lagu arko qoraallo hore.

Sifooyinka aasaasiga ah

Curiyahan waa mid macmal ah — meel dabiici ah lagama helo, ee waxaa lagu abuuraa qalab lagu isku dhufto atoomo (accelerator). Wuxuu ku jiraa kooxda 13-aad ee shaxda xilliyeed, isla kooxda uu ku jiro boron, aluminium iyo thallium. Waxaa loo tixgeliyaa bir gooni ah oo dhinaca sifooyinka lagu qiyaaso, maadaama aan la helin xaddi ku filan oo baaritaan caadi ah lagu sameeyo.

Isotoobyada la yaqaanno waa kuwo aad u degganaansho yar, oo ku burbura habka alfa-burburka gudaha ilbiriqsiyo ama qaybo ilbiriqsi gudahood. Sababtaas awgeed, tijaabooyinku waxay ku salaysan yihiin dhowr atoom oo keliya oo la abuuray tijaabo kasta.

Helitaanka iyo muranka aqoonsiga

Laba koox oo kala duwan ayaa sheegtay inay abuureen atoomyada curiyaha 113: koox Jabbaan ah oo ka tirsanayd machadka cilmiga RIKEN, iyo iskaashi Ruush-Mareykan ah oo ka shaqaynayay xarunta Dubna. IUPAC iyo IUPAP ayaa markii dambe siiyay kooxda Jabbaanka xaqa magacaabidda, taasoo keentay magaca nihonium.