Uraano

Uraano (sidoo kale loo qoro Uroono; Ingiriisi: Uranus) waa meeraha toddobaad marka laga tiriyo Qorraxda. Waa meere weyn oo gaas iyo baraf ka kooban, mana laha dhul adag oo la taagi karo. Cabbirkiisa dhexroorka ah wuxuu ka weyn yahay Dhulka si aad ah, laakiin wuxuu ka yar yahay Mushtari iyo Sohayl.

Uraano waxaa lagu tiriyaa kooxda "barafka weyn" (ice giants) oo uu la wadaago Neptune. Sababtu waxay tahay in qaybta hoose ee jirkiisa ay ka kooban tahay walxo culus sida biyo, amoonia iyo meethane oo heerkul iyo cadaadis sarreeya ku jira, halka Mushtari iyo Sohayl ay inta badan ka kooban yihiin haydarojiin iyo helium.

Helitaanka

Uraano waa meeraha ugu horreeya ee lagu helo telescope, oo uu ogaaday cirbixiyeenka William Herschel sannadkii 1781. Kahor intaas, dadka waxay indhaha qaawan ku arki jireen oo kaliya lixda meere ee ugu dhow Qorraxda. Uraano marmar waa la arki karaa iyada oo aan telescope la isticmaalin, laakiin iftiinkiisu aad buu u daciif yahay, sidaas awgeedna waagii hore xiddig baa loo qaadan jiray.

Dhaqdhaqaaqa iyo dhinac-jiifka

Astaanta ugu caansan ee Uraano waa in dhidibkiisu (axis-ka uu isku wareego) aad ugu janjeedho, ilaa uu ku dhowaado in uu dhinac u jiifo marka loo eego wareeggiisa Qorraxda. Taasi waxay keentaa in xilliyada meeraha ay aad u xad-dhaafan yihiin: cirifyada mid walba waxay muddo dheer Qorraxda soo jeedaan, kan kalena mugdi ku jiro. Wareeggiisa Qorraxda wuxuu qaataa ku dhawaad 84 sano oo Dhuleed.

Jawiga iyo midabka

Jawiga Uraano wuxuu inta badan ka kooban yahay haydarojiin iyo helium, iyadoo ay ku jirto qaddar meethane ah. Meethane-ku wuxuu nuugaa iftiinka cas, sidaas awgeedna meeruhu wuxuu u muuqdaa mid buluug-cagaar ah. Heerkulka sare ee jawiga aad buu u qabow yahay, waana mid ka mid ah meelaha ugu qabow ee nidaamka Qorraxda.

Giraanta iyo dayaxyada

Uraano wuxuu leeyahay nidaam giraanno ah oo khafiif ah oo madow, kuwaas oo aan si fudud loo arki karin sida giraannaha Sohayl. Wuxuu kaloo leeyahay dayaxyo badan, kuwa ugu waaweyn waxaa ka mid ah Titania, Oberon, Umbriel, Ariel iyo Miranda. Magacyada dayaxyada waxaa laga soo qaatay jilayaal ka soo jeeda suugaanta Ingiriisiga, gaar ahaan Shakespeare.

Sahaminta

Ilaa hadda hal dayax-gacmeed oo kaliya ayaa Uraano ku ag maray oo si dhow u sawiray: Voyager 2, oo ku soo maray sannadkii 1986. Warbixinno badan oo kale waxaa laga helay telescope-yada dhulka iyo kuwa hawada sida Hubble. Saynisyahanno badan ayaa soo jeediyay in loo baahan yahay howlgal cusub oo si toos ah u baara Uraano.