HalbeegEnsaykloobediya furanIn English
BogWadahadalAkhriFiiri taariikhda

Ururka Iskaashiga Islaamka

Ka Halbeeg, ensaykloobediyada furan · In English

87 luqadood

Ururka Iskaashiga Islaamka (Ingiriisi: Organisation of Islamic Cooperation, OIC; Carabi: منظمة التعاون الإسلامي) waa urur dawlado-dhexeed oo ka kooban 57 dal oo ku kala baahsan afar qaarad. Xarunta guud ee xoghaynta waxay ku taallaa Jeddah, Sacuudi Carabiya. Luqadaha rasmiga ah waa Carabi, Ingiriisi iyo Faransiis. Ururku wuxuu isku sheegaa "codka wadareed ee dunida Islaamka", wuxuuna sheegaa inuu yahay ururka labaad ee ugu ballaaran xubinnimada ka dib Qaramada Midoobay.

Shaqada ururku waxay ku salaysan tahay kulamo heer madaxweyne iyo heer wasiir ah oo go'aanno iyo bayaanno soo saara, iyo shabakad hay'ado takhasus leh oo maalgelin, waxbarasho, warbaahin iyo caafimaad ka shaqeeya. Go'aannada badankood waa qaraar iyo bayaan siyaasadeed, hirgelintooduna waxay ku xidhan tahay dawladaha xubnaha ah, maadaama uusan ururku lahayn hay'ad fulin oo dawladaha ku qasabta.

Aasaaska iyo isbeddelka magaca

Ururka waxaa lagu aasaasay go'aan ka soo baxay shir madaxeed lagu qabtay Rabat, Boqortooyada Marooko, 25 Sebtembar 1969 (12 Rajab 1389 Hijri), kaas oo la qabtay ka dib gubasho ku dhacday Masjidka Al-Aqsa ee Qudus. Sannadkii 1970 ayaa la qabtay kulankii ugu horreeyay ee Golaha Wasiirrada Arrimaha Dibadda, waxaana la aasaasay xafiiska Xoghayaha Guud, iyadoo la go'aamiyay in xoghayntu ka shaqeyso Jeddah.

Axdiga (charter) ururka waxaa la ansixiyay 1972. Axdi cusub oo dib loo eegay ayaa la qaatay 2008, wuxuuna carrabka ku adkeeyay maamul-wanaag, xuquuqda aadanaha iyo xorriyaadka aasaasiga ah. Magaca ururka, oo horay u ahaa "Ururka Shirka Islaamka" (Organisation of the Islamic Conference), waxaa loo beddelay "Ururka Iskaashiga Islaamka" kalfadhigii 38-aad ee Golaha Wasiirrada Arrimaha Dibadda oo lagu qabtay Astana, Kazakhstan, 28–30 Juun 2011.

Qaab-dhismeedka iyo hay'adaha

Hay'adda ugu sarraysa waa Shir Madaxeedka Islaamka, oo isugu yimaada madaxda dawladaha, caadi ahaanna sannad saddexaad mar la qabto. Golaha Wasiirrada Arrimaha Dibadda ayaa siyaasadda maalin-u-maalin ah dejiya, halka Xoghaynta Guud ay maamusho hawlaha. Waxaa jira sidoo kale Guddiga Al-Quds iyo saddex guddi oo joogto ah oo ku shaqeeya sayniska iyo tignoolajiyada, dhaqaalaha iyo ganacsiga, iyo warbaahinta iyo dhaqanka. Hay'adaha takhasuska leh waxaa ka mid ah Bankiga Horumarinta Islaamka (IsDB) iyo Hay'adda Waxbarashada, Sayniska iyo Dhaqanka ee Islaamka (ISESCO), waxaana jirta Guddiga Madaxbannaan ee Joogtada ah ee Xuquuqda Aadanaha (IPHRC).

Xoghayaha Guud waxaa lagu doortaa isbeddel juqraafi ah oo u dhexeeya kooxaha gobolada. Hissein Brahim Taha, oo u dhashay Chad, ayaa xilka la wareegay 17 Nofembar 2021 muddo shan sannadood ah, ka dib markii lagu doortay kalfadhigii 47-aad ee Golaha Wasiirrada Arrimaha Dibadda ee Niamey, Nayjar, Nofembar 2020.

Hubanti la'aanMuddada shan-sannadoodka ah ee Xoghayaha Guud Hissein Brahim Taha waxay dhammaanaysaa Nofembar 2026. Ma hubo in xilka wax isbeddel ah ku yimid taariikhda hadda; ilaha aan helay ma xaqiijinayaan cid uu ku beddelmay.

Xubinnimada iyo hakinta

Xubinnimada ayaa mararka qaarkood la hakiyay. Masar waa la hakiyay 1979 ka dib heshiiskii Camp David ee ay la gashay Israa'iil, kaddibna dib loo soo celiyay. Suuriya waxaa la hakiyay Ogosto 2012 shirkii madaxeed ee degdegga ahaa ee Maka, iyadoo dagaalkii sokeeye socdo. Maarso 2025 ayaa Golaha Wasiirrada Arrimaha Dibadda go'aamiyay in dib loo soo celiyo xubinnimada Suuriya, ka dib 13 sannadood oo hakad ah.

Hubanti la'aanIlaha ku kala duwan yihiin lambarka kalfadhiga degdegga ah ee 2025 lagu soo celiyay Suuriya: mid wuxuu ku tilmaamay kalfadhi degdeg ah oo 20-aad, mid kalena 7-aad. Taariikhda (7 Maarso 2025, Jeddah) waa isku mid labada il.

Qudus iyo arrimaha Falastiin

Arrinta Falastiin iyo xaaladda sharci ee Qudus waxay ka mid yihiin mowduucyada asaasiga ah ee ururka tan iyo aasaaskiisii, waana sababta uu Guddiga Al-Quds u jiro. Xoghayntu waxay soo saartaa bayaanno ka jawaabaya tallaabooyinka ay u aragto isbeddel ku ah xaaladda Qudus, waxayna soo qaadaa dhaqan-galinta qaraarrada Qaramada Midoobay ee la xidhiidha.

Soomaaliya iyo ururka

Soomaaliya waa xubin ka mid ah ururka, waxayna ka qaybgashaa kalfadhiyada Golaha Wasiirrada Arrimaha Dibadda; tusaale ahaan kalfadhigii 51-aad ee Istanbul. Xoghaynta guud ee ururku waxay marar badan soo saartay bayaanno taageeraya madax-bannaanida, midnimada iyo wadajirka dhuleed ee Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, gaar ahaan marka ay soo baxaan xidhiidho diblomaasiyadeed oo la xidhiidha Somaliland.

Hubanti la'aanQaybta ku saabsan bayaannada dhawaanahan ee la xidhiidha Soomaaliya waxay ku salaysan tahay warbaahinta gobolka (heer C) oo aan lagu xaqiijin qoraal rasmi ah oo laga helo xoghaynta guud. Sidoo kale tirada guud ee dadka dalalka xubnaha ah waxaa ilo kala duwan ku kala tilmaamaan qiyaaso is-dhaafsan, sidaas darteed tiro ma xusin.

Aragtiyo kala duwan

Mowduucan waa mid lagu kala aragti duwan yahay. Hoos waxa ku qoran aragtiyo saxeexan oo iskuul kasta uu leeyahay bayaan cad.

Iskuulka Dhaqan-ilaalinta Islaamiga

Ururkan wuxuu ka dhashay dhaawac diimeed: gubashadii Masjidka Al-Aqsa ayaa umadda Islaamka ku kulmisay Rabat sannadkii 1969. Taasi waa xusuus muhiim ah: wixii umadda isku keena waa Qudus, waa Masaajidka, waa waajibaadka shareecada — ma aha oo keliya danaha dawladaha. Waxaan qadderinnaa in Guddiga Al-Quds iyo hay'ado sida ISESCO iyo Bankiga Horumarinta Islaamka ay jiraan, laakiin dooddayada waa mid cad: qaraaro iyo bayaanno ma aha shareec fulis leh. Marka aan aragno in axdiga 2008 iyo magac-beddelka Astana 2011 lagu carrabaabay ereyo casri ah, waxaan waydiinaa: cidma ka horreeyay ilaalinta qiyamka Islaamka? Xoghaynta Jeddah waa in codka culimada iyo mudnaanta diimeed ay ka mudnaadaan dabagalka wax-ka-beddelka dibadeed. Soomaaliya oo Muslim ah, dan ugu weyn waa in ururku taageero ka bixiyo waxbarashada iyo garsoorka Islaamiga, oo aan noqon oo keliya goob shirar diblomaasiyadeed.

Bayaanka iskuulka

Wuxuu wax ka akhriyaa dhinaca dhaqanka shareecada, awoodda culimada iyo nidaamka bulsho ee Islaamiga. Wuxuu shaki ka qabaa in dastuurnimada cilmaaniga ah ay ku habboon tahay dhismaha bulshada Soomaaliyeed. Sharcinimada diimeed wuxuu u arkaa qayb lama huraan ah oo ka mid ah sharcinimada siyaasadeed.

Iskuulka Aragtida Somaliland

Halkan waa meesha ururkan uu naga kala geeyo. Xoghaynta guud waxay marar badan bayaanno ka soo saartay "wadajirka dhuleed" ee Soomaaliya markasta oo Hargeysa xidhiidh diblomaasiyadeed dhisto — taasi waa siyaasad, ma aha xaqiiqo taariikhi ah. Somaliland waxay 26 Juun 1960 madax-bannaanida heshay iyaddoo gooni ah, kaddibna iyada ayaa go'aansatay midowga. Ururkii 1969 la aasaasay ma jirin markii midowgaas la sameeyay, sidaas darteed cidna ma siin awood in ay xaddido go'aanka dadka Somaliland. Waxaa kaloo la ogsoonaan in ururku isaga laftiisa aan lahayn hay'ad fulin oo dawladaha ku qasabta — sidaas oo ay tahay, bayaannadiisa waxaa loo isticmaalaa cadaadis maskaxeed. Maddada laftiiibna waxay qirtay in bayaannada dhawaanahan aan lagu xaqiijin qoraal rasmi ah. Aragtidayada: xubinnimo diimeed iyo aqoonsi siyaasadeed waa laba wax kala duwan.

Bayaanka iskuulka

Wuxuu udub dhexaad ka dhigtaa doodda ah in Somaliland ay ku noqotay madax-bannaanidii ka horreysay 1960 iyo waayo-aragnimada dhismaha dawlad gudaha ka dhalatay. Aqoonsi la'aanta wuxuu u arkaa arrin maamul-caajis ah, ma aha mid sharci ah. Wuxuu si joogto ah uga fogaadaa akhriska Muqdisho udub-dhexaadka u ah.

Iskuulka Dhaqaale-Siyaasadeed Dhaleeceeya

Ha loo eegin ururkan si dhab ah: 57 dal, hay'ado maalgelin, xarun Jeddah — ee yaa lacagta hayaa, yaana agendada dejiya? Xarunta xoghaynta ay Sacuudi Carabiya ku taallo ma aha shil juqraafi; waa muujin awood dhaqaale. Bankiga Horumarinta Islaamka wuxuu deymo iyo maalgelin u fidiya dalal saboolka ah oo ay ka mid tahay Soomaaliya, deynta iyo shuruudaha maalgelinta waxayna abuuraan xidhiidh xukun-saarid ah: mudnaanta wax-qabadka waxaa dejiya kuwa bixiya, ee ma aha dadka nolosha ku dhaqan. Sababtaas ayaa keentay in go'aannada ururku inta badan noqdaan bayaanno siyaasadeed oo aan lahayn awood fulin — ma aha itaal-darro maamul, waa qaab ilaaliya dan-galiyaha dawladaha maalgeliya. Suuriya oo 2012 la hakiyay, 2025 dib loo soo celiyay: isbeddelka ma aha mid qiyam, waa mid xoogagga gobolka ka soo baxay. Soomaaliya waa in la ilaaliso in taageero magac lahi u rogto ku-tiirsanaan.

Bayaanka iskuulka

Gargaarka dibadda, nidaamka deynta iyo socodka raasumaalka wuxuu u akhriyaa xiriir xukun-saarid ah. Wuxuu si qaab-dhismeed ah u shakisan yahay dhexdhexaadnimada hay'adaha caalamiga ah. Falanqaynta actor-ka dibadda, danta ayuu ka dhigaa sharraxaadda caadiga ah.

Ilaha

  1. AHistory – Organisation of Islamic Cooperation — Organisation of Islamic Cooperation
  2. AA Brief on the Organisation of Islamic Cooperation (OIC) — SESRIC (hay'ad hoosaadka OIC)
  3. BOrganization of the Islamic Cooperation — Encyclopaedia Britannica
  4. BOrganization of Islamic Cooperation (OIC) — Wasaaradda Waxbarashada Qaranka, Turkigajihayn: TR
  5. CThe Organization of Islamic Cooperation — State Information Service, Masarjihayn: EG
  6. CWhat is the Organisation of Islamic Cooperation? — WorldAtlas
  7. BIPHRC welcomes Syria's return to the Organization of Islamic Cooperation — Union of OIC News Agencies (UNA)
  8. AH.E. Amb. Hissein Ibrahim Taha assumes office as OIC Secretary-General — Organisation of Islamic Cooperation
  9. ABiography: OIC Secretary-General Mr Hissein Brahim Taha — OIC – 51st Session of the Council of Foreign Ministers
  10. CSyria's OIC membership suspended — Anadolu Agencyjihayn: TR
  11. COIC Secretary-General Welcomes Syria's Resumption of OIC Membership — Saudi Press Agencyjihayn: SA
  12. BWasaaradda Arrimaha Dibadda & Iskaashiga Caalamiga Ah — Dawladda Federaalka Soomaaliyajihayn: SO
  13. CUrurka Iskaashiga Islaamka oo cambaareeyay magacaabista safiir Israa'iil u soo dirtay Somaliland — Hiiraan Online
  14. CUrurka Iskaashiga Islaamka oo qoraal adag kasoo saaray — Caasimada Online
Qeybaha:697 eray · 14 ilo · 3 aragtiyo kala duwan