VoIP

VoIP (Voice over IP, Af-Soomaali: cod lagu qaado borotokoolka internetka) waa tignoolajiyad codka hadalka loo beddelo xog dhijitaal ah, kadibna loo qaybiyo xirmooyin (packets) oo lagu gudbiyo shabakadaha IP-ga, sida internetka ama shabakado gudaha ah. Taa beddelkeeda, telefoonka hore ee dhaqameed (PSTN) waxa uu isticmaalaa wareeg gaar ah oo la xiro (circuit switching) inta wicitaanka socdo.

Nidaamka wuxuu ku shaqeeyaa laba qaybood: mid maamusha samaynta iyo joojinta wicitaanka (signalling), iyo mid qaadda codka laftiisa. Codec (qalab ama barnaamij isku-dhufasho ah) ayaa codka yareeya cabbirkiisa si xadka baaxadda loo yaraado. Xirmooyinka codka waxaa badanaa lagu gudbiyaa borotokoolo waqti-xasaasi ah, sababtoo ah cod-gaabis iyo xirmo-lumis waxay si toos ah saameeyaan tayada la maqlayo.

Borotokoolada

SIP (Session Initiation Protocol) waa borotokoolka signalling-ka ugu badan isticmaalka; wuxuu maamulaa sida laba dhinac isugu xiraan oo isu ogeysiiyaan. Codka la gudbinayo waxaa badanaa lagu qaadaa RTP (Real-time Transport Protocol), oo caadi ahaan ku dul socda UDP. Borotokoolo kale oo hore ama gaar ah waxaa ka mid ah H.323 iyo mid Asterisk-ka la xiriira ee IAX. Adeegyo ganacsi qaar waxay isticmaalaan borotokool gaar loo leeyahay (proprietary) oo aan si buuxda furan ahayn.

Tayada iyo caqabadaha

Tayada wicitaanka (QoS) waxay ku xirnaan tahay saddex arrin muhiim ah: cod-gaabis (latency), is-beddelka waqtiga imaanshaha xirmooyinka (jitter), iyo xirmo-lumis. Shabakadaha ay isticmaal badan ka socdo, waxaa la dejin kara siyaasado mudnaan siiya xirmooyinka codka. Caqabad kale waa in NAT-ka iyo firewall-ka ay carqaladeeyaan xiriirka tooska ah; taas waxaa loo isticmaalaa habab sida STUN, TURN iyo ICE. Sidoo kale, VoIP wuxuu u baahan yahay koronto iyo internet shaqeynaya, taas oo ka duwan telefoonka silig ee qaar ka mid ah oo laf ahaantii korontada laynka ka helayay.

Isticmaalka

VoIP waxaa loo isticmaalaa nidaamyada telefoonka shirkadaha (IP PBX), adeegyada wicitaanka internetka, iyo abka mobiilka ee cod iyo fiidyaha wada qaada. Shirkadaha telefoonka ee waaweyn sidoo kale waxay VoIP u isticmaalaan xarunta gudaha (core network), xitaa marka isticmaalaha uu u arko wicitaan caadi ah — tusaale ahaan VoLTE oo codka LTE-ga ku dul qaada. Qiimo yaraanta wicitaannada masaafada dheer waa mid ka mid ah sababaha koritaanka tignoolajiyadan.