Waalid

Waalid waa qofka cunug dhalay ama qofka sharci ahaan iyo bulsho ahaan qaatay masuuliyadda korinta iyo daryeelka cunug. Guud ahaan, waalidka waxaa loo kala saaraa hooyo iyo aabbe, laakiin xiriirka waalidnimo kuma xirna oo keliya dhalidda; waxaa jiri kara waalid korsaday (adoption), waalid dhaqaale iyo mid daryeel ah.

Ereyga Af-Soomaaliga ah ee 'waalid' waxaa asal ahaan laga soo qaatay Carabiga 'wālid' (kii dhalay). Jamacyada caadiga ah waa 'waalidiin'. Ereyga 'waalidka labaad' waxaa marmar loo isticmaalaa qof aan dhalin laakiin gudanaya door waalidnimo, tusaale ahaan qaraabo cunugga koriyay.

Nooc-nooca waalidnimada

Cilmi-baarayaashu waxay caadi ahaan kala saaraan saddex qaybood: waalidnimo bayoolaji ah (isku-xirka hidaha), waalidnimo sharci ah (xuquuq iyo waajibaad ay sharcigu dhigo), iyo waalidnimo bulsho ama daryeel ah (qofka maalin walba cunugga koriya). Saddexdan qaybood hal qof ku wada jiri karaan ama waxay kala qaybsami karaan qoysas kala duwan, tusaale ahaan marka la korsado cunug ama marka qaraabo cunugga koriyaan.

Xuquuqda iyo waajibaadka

Nidaamyada sharci ee badankood waxay waalidka siiyaan awood go'aan-qaadasho oo ku saabsan waxbarashada, caafimaadka iyo deggenaanshaha cunugga, iyaga oo isla markaana ku waajibinaya masruufka iyo ilaalinta. Marka guur kala go'o, maxkamaduhu badanaa waxay go'aamiyaan cidda cunuggu la joogo iyo sida kharashka loo qaybiyo. Xeerar caalami ah, gaar ahaan Heshiiska Xuquuqda Ilmaha ee Qaramada Midoobay, waxay xoogga saaraan in go'aannada la xiriira cunugga lagu salleeyo danta ugu wanaagsan ee ilmaha.

Dhaqanka Soomaalida

Bulshada Soomaaliyeed, waalidnimadu waxay ku dhex jirtaa qaab-dhismeedka qoyska ballaadhan. Ayeeyo, awoowe, eeddo iyo abti waxay inta badan qayb ka qaataan korinta caruurta, gaar ahaan marka waalidka mid ka mid ahi maqan yahay ama shaqo dartiid u guuray meel kale. Sharciga Islaamku wuxuu qeexaa waajibaadka masruufka ee aabbaha iyo xuquuqda dhaqaalaha ee dhaxalka, isla markaana wuxuu si gaar ah u xooggeeyaa u-hoggaansanaanta iyo daryeelka waalidiinta marka ay gaboobaan.