Wadanka Maraykanka

Maraykanka (magaca rasmiga ah: Gobolada Isku Tegay ee Ameerika, Ingiriisi: United States of America) waa dal ku yaal badhtamaha Waqooyiga Ameerika. Wuxuu ka kooban yahay 50 gobol (states), degmada caasimadda ee Washington, D.C., iyo dhowr dhul oo ka baxsan qaaradda sida Puerto Rico iyo Guam. Waxaa xuduud dhulka ah la leh Kanada woqooyi iyo Meksiko koonfur, halka Badweynta Atlaantigga bari iyo Baasifigga galbeed ku xeeraan.

Nidaamka dawladnimo waa jamhuuriyad dastuuri ah oo federaal ah. Awoodda waxaa loo kala qaybiyaa saddex laan: fulinta (madaxweynaha), sharci-dejinta (Koongareeska oo laba aqal ah: Aqalka Wakiillada iyo Senate-ka), iyo garsoorka (Maxkamadda Sare). Gobol kastaa wuxuu leeyahay dastuur, sharci-dejin iyo maxkamado u gaar ah. Luqadda ugu badan waa Ingiriisiga, laakiin dalka ma jiro luqad qaran oo dastuurku sheegay muddo dheer.

Juqraafi iyo cimilo

Bal'adda dhulka waxay Maraykanka ka dhigaysaa mid ka mid ah dalalka ugu ballaaran adduunka. Dhulku wuxuu isugu jiraa buuraha Appalachian ee bari, bannaanka weyn ee badhtamaha (Great Plains), buuraha Rocky ee galbeed, iyo lamadegaanka koonfur-galbeed. Alaska waxay ku taal woqooyi-galbeedka fog, halka Hawaii ay tahay jasiirado Baasifigga ku yaal. Cimiladu way kala duwan tahay: qabow arctic ah Alaska, kulayl kaymo-roobaad ah Hawaii, iyo lamadegaan qalalan Nevada iyo Arizona.

Dad iyo bulsho

Xafiiska Tirakoobka Maraykanka (Census Bureau) wuxuu qiyaasay in tirada dadka ay gaadhay ku dhawaad 340.1 milyan bishii Luulyo 2024, oo kordhay qiyaastii 1% sannadkii ka horreeyay. Kororka dadku wuxuu inta badan ku tiirsan yahay socdaalka caalamiga ah oo ka badan dheelitirka dhalashada iyo dhimashada. Bulshadu waa mid isku dhaf qowmiyadeed ah, waxaana ka mid ah dad asal ahaan ka soo jeeda Yurub, Afrika, Laatiin Ameerika, Aasiya iyo dadka asaliga ah ee Ameerika.

Dhaqaale

Maraykanku wuxuu leeyahay wax-soo-saarka guud ee gudaha (GDP) ugu weyn adduunka marka lagu xisaabiyo qiimaha maanta ee doollarka, sida ay xogta Hay'adda Lacagta Adduunka (IMF) muujinayso. Dhaqaalaha wuxuu ku salaysan yahay adeegyada (maaliyad, caymis, tignoolajiyad, caafimaad), warshadaha, iyo beeraha. Doollarka Maraykanka wuxuu weli yahay lacagta ugu badan ee kaydka caalamiga ah, taasoo dalka siisa saameyn dhaqaale oo ka baxsan xuduudihiisa.

Taariikh kooban

Dalku wuxuu ka soo baxay 13 gumeysi oo Ingiriisi ah oo xeebta Atlaantigga ku yiillay. Baaqa Madaxbannaanida waxaa la ansixiyay 4 Luulyo 1776, dastuurka hadda jirana wuxuu dhaqan galay 1789. Qarnigii 19-aad dalku wuu ku fidsanaay galbeedka, wuxuuna soo maray Dagaalkii Sokeeye (1861–1865) oo ku dhammaaday joojinta addoonsiga. Qarnigii 20-aad, ka-qaybgalka labada Dagaal ee Adduunka iyo Dagaalkii Qaboobaa waxay Maraykanka ka dhigeen mid ka mid ah labada awood ee ugu waaweyn, kadibna, kadib burburkii Midowga Soofiyeeti 1991, awoodda ugu weyn ee milatari iyo dhaqaale.

Xidhiidhka caalamiga

Maraykanku waa xubin aasaasi u ah Qaramada Midoobay, wuxuuna ka mid yahay shanta xubnood ee joogtada ah ee Golaha Ammaanka oo veto haysta. Waa sidoo kale xubin ka mid ah NATO, G7, iyo hay'adaha Bretton Woods (IMF iyo Bangiga Adduunka), halkaas oo uu leeyahay saamiga codbixinta ugu weyn. Xidhiidhkiisa Soomaaliya wuxuu ku salaysan yahay gargaar bini'aadannimo, taageero amni, iyo hawlgallo ka dhan ah kooxaha hubaysan.