Waddada canshuurta

Waddada canshuurta waa waddo ama qayb ka mid ah shabakad waddooyin oo isticmaaluhu lacag ku bixiyo si uu u maro. Lacagta la qaadayo waxaa loo yaqaan canshuur-marin (toll). Nidaamkan wuxuu ka duwan yahay waddooyinka guud ee laga maalgeliyo canshuuraha guud ee dawladda, maadaama kharashka si toos ah loogu xiro dadka isticmaala waddada.

Ujeeddada ugu weyn ee canshuur-marinta waa in lagu soo celiyo kharashka dhismaha, dayactirka iyo maamulka waddada. Waxaa sidoo kale mararka qaar loo isticmaalaa in lagu maareeyo cadaadiska taraafikada, iyadoo qiimaha la kordhiyo saacadaha ay gaadiidku badan yihiin. Buundooyinka iyo marinnada dhulka hoostiisa mara (tunnels) ayaa inta badan lagu daraa isla nidaamka.

Taariikh kooddo

Qaadashada lacag marin ah waa dhaqan qadiimi ah. Qarniyadii dhexe, boqortooyooyinka iyo maamullada deegaanka ee Yurub waxay lacag ka qaadi jireen ganacsatada mara buundooyin iyo waddooyin gaar ah. Qarniyadii 18-aad iyo 19-aad, England iyo waddamo kale waxaa laga sameeyay ururo gaar loo leeyahay oo waddooyin dhisa kadibna lacag ka qaada isticmaalayaasha. Qarnigii 20-aad, waddooyinka waaweyn ee degdegga ah ee Talyaaniga, Faransiiska iyo Maraykanka ayaa nidaamkan si ballaaran u fidiyay.

Habka lacag-qaadista

Habka hore wuxuu ahaa albaabbo joogsi ah oo darawalku ku joogsado, lacagtana gacanta ku bixiyo. Kadib waxaa la sameeyay mashiinno lacagta si otomaatig ah u aqbala. Maanta waxaa badan nidaamka elektaroonigga ah: gaadhiga waxaa lagu xidhaa taag (transponder) ama waxaa la akhriyaa lambarka gaadhiga kaamirooyin, lacagtana waxaa laga jaraa akoon horay loo diiwaan geliyay. Tan waxay yaraysaa istaagga iyo cufnaanta taraafikada.

Qaab maalgelin iyo maamul

Waddooyinka canshuurta waxaa maamuli kara hay'ad dawladeed, shirkad gaar loo leeyahay, ama iskaashi dawladeed-gaar ah. Qaab caan ah ayaa ah heshiiska imtiyaaz (concession): shirkad ayaa dhista waddada, muddo go'anna lacagta ka qaadata, dabadeedna waddada dawladda ku wareejisa. Qiimaha waxaa badanaa lagu xisaabiyaa masaafada la maray iyo nooca gaadhiga, iyadoo gaadiidka culus lacag badan bixiya sababtoo ah dhaawaca ay geystaan.

Doodaha la xidhiidha

Taageerayaasha waxay ku doodaan in nidaamku ku salaysan yahay mabda'a 'isticmaaluhu ha bixiyo', isla markaana maalgelin degan siiyo kaabayaasha. Kuwa ka soo horjeeda waxay tilmaamaan in canshuurtu culays saarto dadka dakhliga yar ee maalin kasta shaqada u safra, in taraafikadu u weecato waddooyinka bilaashka ah ee hoose, iyo in mararka qaar lacag-qaadistu sii socoto ka dib markii kharashka dhismaha la soo celiyay.