Waqtiga aaga

Waqtiga aaga (Ingiriisi: time zone) waa aag juqraafi ah oo dadka ku nool isticmaalaan hal waqti caadi ah oo isku mid ah. Nidaamkan wuxuu ka dhigayaa in saacadaha magaalooyin isku aag ah ay muujiyaan tiro isku mid ah, halkii mid walba uu isticmaali lahaa waqtiga qorraxda ee meeshiisa gaarka ah.

Aagagga waqtigu waxay inta badan ku salaysan yihiin faraq saacadeed oo laga xisaabiyo halbeegga caalamiga ah ee UTC (Coordinated Universal Time). Tusaale ahaan, Soomaaliya waxay isticmaashaa UTC+3, taasoo ka dhigan in saacaddu ay saddex saacadood ka horrayso UTC. Farqiga qaar waa saacado dhammaystiran, qaarna waa nus-saacad ama rubuc-saacad.

Asalka nidaamka

Kahor qarniyadii dambe, magaalo kastaa waxay isticmaali jirtay waqtiga qorraxda ee maxalliga ah, oo lagu go'aamiyo marka qorraxdu ay ugu sarrayso samada. Balaadhinta tareennada iyo telegraafka ayaa keentay baahi loo qabo waqti isku dhafan, maadaama jadwallada safarku ay adkaadeen marka goob kastaa ay waqti gaar ah leedahay. Sidaas darteed ayaa la soo bandhigay habka aagagga oo dhulka lagu qaybiyo qaybo isku saacad ah.

Xariiqyada dhulbaraha iyo xuduudaha

Fikrad ahaan, dhulka waxaa loo qaybin karaa 24 aag oo mid kastaa uu ballaci yahay 15 darajo oo dhaadheer (longitude), maadaama dhulku 360 darajo ku wareego 24 saacadood. Dhab ahaan, xuduudaha aagagga waqtigu ma aha xariiqyo toosan: waxay raacaan xuduudaha dalalka, gobollada iyo qaybaha maamul si dawlad kastaa ay hal waqti u isticmaasho. Waxaa jira dalal ballaadhan, sida Shiinaha, oo hal waqti oo rasmi ah oo keliya isticmaala, iyo kuwo kale, sida Ruushka, oo aago badan leh.

Waqtiga xilliga kulaylaha

Dalal badan oo ka fog dhulbaraha waxay isticmaalaan habka loo yaqaan 'waqtiga xilliga kulaylaha' (daylight saving time), oo saacadda hal saacad la hore mariyo xilliga guga, dib loona celiyo dayrta. Ujeeddadu waa in iftiinka maalinta si wax ku ool ah loo isticmaalo. Dalalka u dhow dhulbaraha, oo maalinta iyo habeenku ku dhow yihiin isku dherer sannadka oo dhan, badanaa ma isticmaalaan habkan.

Adeegsiga tignoolajiyada

Nidaamyada kombuyuutarka iyo internetka waxay ku tiirsan yihiin xog-ururin caalami ah oo lagu diiwaan geliyo aagagga waqtiga iyo isbeddellada taariikhiga ah ee dalalku sameeyeen. Isticmaalka UTC ee ku dhex jira nidaamyada ayaa fududeeya in xogta waqtiga si sax ah loo isbarbar dhigo, ka dibna loo tarjumo waqtiga maxalliga ah ee isticmaalaha.