Wareega Meere

Wareegu waa dhaqdhaqaaq ay jir ku wareego dhexroor (axis) ama ku soo wareego jir kale. Fiisigiska waxaa la kala saaraa laba nooc: wareega is-jiidka ah ee jirku ku dul wareego dhexroorkiisa (rotation), iyo wareega meeraysiga ah ee jirku ku dul socdo wareeg ku xeeran jir kale (revolution ama orbit). Meerayaasha nidaamka qorraxda labadaba way ku dhaqmaan: mid walba wuxuu isku dul wareegaa dhexroorkiisa, isla markaana wuxuu ku wareegaa Qorraxda.

Cinwaanka 'wareega meere' waxaa badanaa loo isticmaalaa in lagu tilmaamo dhaqdhaqaaqa meeraha, laakiin waxaa sidoo kale loo adeegsadaa erayga farsamada ah ee 'janjeerka wareega' (orbital inclination), oo ah xaglaha u dhexeeya diyaaradda wareegga jirka iyo diyaarad tixraac ah.

Wareega dhexroorka

Jir kastaa wuxuu leeyahay dhexroor mala-awaal ah oo uu ku dul wareego. Muddada uu qaato hal wareeg oo dhammaystiran waxaa la yidhaahdaa muddada wareegga (rotation period). Dhulka, muddadan waxay dhalisaa is-beddelka habeen iyo maalin. Xagasha u dhexeysa dhexroorka wareegga iyo diyaaradda wareegga qorraxda ee jirka ayaa sabab u ah is-beddelka xilliyada.

Wareegga meeraysiga

Wareegga meeraysigu wuxuu ku salaysan yahay xoogga cuf-is-jiidadka. Sida sharciyada Kepler qeexeen, wareegyada meerayaashu ma aha goobo saxsan (circle) ee waa qaab wareeg-dheer ah (ellipse), Qorraxduna waxay ku taallaa mid ka mid ah labada bar-diirad. Xawaaraha meeruhu wuu kordhaa marka uu Qorraxda u dhowaado, wuuna yaraadaa marka uu ka fogaado.

Janjeerka wareegga

Janjeerka wareegga (orbital inclination) waxaa lagu qiyaasaa darajooyin. Nidaamka qorraxda, tixraaca caadiga ah waa diyaaradda wareegga Dhulka ee Qorraxda ku xeeran (ecliptic). Janjeer eber ah macnaheedu waa in wareeggu isku diyaarad yahay tixraaca; janjeer ka weyn 90 darajo waxay muujinaysaa wareeg jihada ka soo horjeeda (retrograde). Dayaxyada macmalka ah ee Dhulka ku wareega, janjeerka waxaa lagu cabbiraa marka loo eego dhulbaraha (equator).