Wax badsasho
Ka Halbeeg, ensaykloobediyada furan · In English
62 luqadood
Wax badsasho (Ingiriisi: consumerism) waa eray lagu tilmaamo xaalad bulsho iyo dhaqaale oo iibsiga iyo isticmaalka alaabta iyo adeegyada uu ka noqdo mid ka badan baahida aasaasiga ah. Waxay ku salaysan tahay in dadku si joogto ah u iibsadaan wax cusub, oo isbeddelka moodada iyo tignoolajiyadu uu alaabta hore ka dhigo mid duugoobtay in kastoo weli shaqaynayso.
Erayga laba macne oo kala duwan ayuu leeyahay. Midka koowaad waa naqdin: falanqayn ku aaddan bulshada halka isticmaalka badani ka noqdo cabbirka guusha shaqsiga. Midka labaad waa mid xuquuqeed: dhaqdhaqaaqyada difaaca macmiilka oo dalbanaya macluumaad sax ah, badbaado alaab, iyo hab cabasho oo shaqaynaya.
Asalka iyo horumarka
Aragtida caadiga ah waxay xidhiidhinaysaa wax badsashada wareega warshadaynta iyo soo bixidda wax-soo-saarka tirada badan. Marka alaab badan si jaban loo soo saaro, waxaa loo baahdaa suuq isticmaala. Xayeysiiska, amaahda macmiilka (sida kaararka deynta), iyo iibka qaybsan ee bixinta ayaa fududeeyay in dadku iibsadaan iyagoon lacagta hadda haysan. Qarniyadii labaatanaad ee dambe, wax badsashadu waxay ku fidday dalal badan oo dhaqaalahoodu koray.
Habka shaqada
Wax badsashadu waxay ku dhaqantaa dhowr xarig. Xayeysiisku wuxuu isku xidhaa alaabta iyo aqoonsiga shaqsiga — sumaddu (brand) waxay noqotaa astaan bulsho oo aan ahayn oo keliya adeeg. Duugoobid la qorsheeyay (planned obsolescence) waa hab wax-soo-saareyaashu u yareeyaan cimriga alaabta ama u joojiyaan taageerada software-ka si loo iibsado mid cusub. Isbarbardhiga bulshada — in qofku isbarbar dhigo waxa deriskiisu haysto — wuxuu kordhiyaa dalabka.
Naqdinta
Naqdiyeyaashu waxay tilmaamaan saameyn deegaan: qashin badan, isticmaal kheyraad la yaraanayo, iyo qiiqa la xiriira gaadiidka iyo warshadaha. Dhinaca bulshada, waxaa lagu doodaa in isticmaalku beddelo xidhiidhka bulshada, kordhiyo deynta qoysaska, oo aan sii kordhin qanacsanaanta nolosha marka heer hodantinimo la gaadho. Qaar kale ayaa qeexitaanka ka dooda, iyagoo leh isticmaalku waa xulasho shaqsi oo dhaqaalaha shaqada abuurta.
Jawaabaha
Waxaa jira dhaqdhaqaaqyo la doonayo in la yareeyo isticmaalka: nolosha fudud (minimalism), warshadaha wareega (circular economy) oo alaabta dib loo isticmaalo ama loo warshadeeyo, iyo xuquuqda dayactirka (right to repair) oo dalbanaysa in alaabta la hagaajin karo. Dawladuhu waxay isticmaalaan sharciyo xayeysiis, calaamado deegaan, iyo canshuuraha qashinka.