Wax-soo-saarka Guud ee Gudaha (GDP)

Wax-soo-saarka Guud ee Gudaha, oo badanaa lagu soo gaabiyo GDP (Gross Domestic Product), waa cabbir dhaqaale oo lagu qiyaaso wadarta qiimaha suuqa ee alaabta iyo adeegyada dhammaystiran (final goods and services) ee lagu soo saaro xuduudaha dal gudihiisa muddo cayiman, badanaa rubuc sannadeed ama sannad. Erayga "dhammaystiran" wuxuu ka saaraya alaabta dhexdhexaadka ah ee mar kale wax-soo-saar kale gasha, si aan hal shay laba jeer loo tirin.

GDP waxaa loo isticmaalaa in lagu la socdo koboca dhaqaale, lagu barbar dhigo dhaqaalayaasha dalalka, iyo in lagu saleeyo go'aannada siyaasadda maaliyadeed iyo lacageed. Waxaa xisaabiya hay'adaha tirakoobka qaranka, iyagoo raacaya qaab-dhismeedka Nidaamka Xisaabaadka Qaranka (System of National Accounts) ee ay soo saareen hay'adaha caalamiga ah.

Saddexda hab ee xisaabinta

Habka wax-soo-saarka (production) wuxuu isku darayaa qiimaha lagu daray (value added) ee waaxyaha kala duwan sida beeraha, warshadaha iyo adeegyada. Habka kharashka (expenditure) wuxuu isku darayaa isticmaalka qoysaska, maalgashiga, kharashka dowladda, iyo saafiga ganacsiga dibadda (dhoofinta laga jaray soo dejinta). Habka dakhliga (income) wuxuu isku darayaa mushaharka shaqaalaha, faa'iidada shirkadaha, kirada iyo canaasiirta kale ee dakhliga. Saddexdan hab, marka si sax ah loo xisaabiyo, waa inay natiijo isku mid ah bixiyaan.

GDP nominal iyo mid dhab ah

GDP nominal-ka ah waxaa lagu qiyaasaa qiimayaasha hadda jira ee suuqa, sidaas darteed sicir-bararku wuu kor u qaadi karaa xitaa haddii wax-soo-saarku isbeddelin. GDP dhabta ah (real GDP) waxaa lagu hagaajiyaa isbeddelka qiimaha, iyadoo la adeegsanayo sannad-saldhig, si loo muujiyo koboca xaddiga wax-soo-saarka. Marka la barbar dhigo dalal kala duwan, waxaa sidoo kale la isticmaalaa awoodda iibsiga la mid ah (PPP), oo tixgelisa farqiga heerarka qiimaha.

GDP qofkiiba

GDP qofkiiba waa GDP-ga la qaybiyay tirada dadka. Waxaa loo adeegsadaa tilmaame qiyaas ah oo heerka dhaqaale, laakiin ma muujiyo sida hantida loo qaybiyo dadka dhexdooda, mana kala saaro dakhliga u socda muwaadiniinta iyo kan u baxa maalgashadayaasha shisheeye.

Xadka iyo dhaleeceynta

GDP ma tiriyo hawlaha aan suuqa marin sida shaqada guriga iyo daryeelka aan lacagta lahayn, mana ka jaro waxyeellada deegaanka iyo dhammaadka kheyraadka dabiiciga ah. Sidoo kale, dhaqaalaha aan rasmiga ahayn oo dalal badan ku ballaaran yahay waxaa lagu daraa oo keliya qiyaas. Sababtaas awgeed, waxaa la soo jeediyay tilmaamayaal dheeraad ah oo lagu qiimeeyo horumarka bulshada iyo waarista deegaanka.