Waxba

Waxba (ama la'aanta) waa fikrad muujinaysa maqnaanshaha wax kasta oo jira. Marka la yiraahdo "waxba ma jiro halkaas", waxaa loola jeedaa in meel ama xaalad gaar ah aan lahayn shay, ifafaale ama qayb la tirin karo. Fikraddan waxaa laga hadlaa falsafadda, af-ahaanta, xisaabta iyo fiisigiska, laakiin macnaheeda wuu kala duwan yahay goobo kasta.

Dhibaatada ugu weyn ee ku xiran ereyga waa in luqadda inta badan la'aanta u taxadaa sida shay. Marka aan nidhaahno "waxba wuu jiraa", jumladda naftu waa is-burin muuqata. Sababtan awgeed falsafadleyaal badan waxay ku doodeen in "waxba" aan ahayn magac shay, ee ay tahay hab-diidmo (negation) oo ku shaqeeya jumladda gudaheeda.

Falsafadda hore

Falsafadda Giriigii hore, Parmenides waxay ka mid ahayd kuwii diiday in la'aanta laga hadli karo: waxa jira waa jira, waxa aan jirin lama fikirin karo lamana sheegi karo. Kuwa kale, oo ay ku jiraan aragtiyaha atomiga sida Democritus, waxay u baahiyeen bannaan-madhan (voidka) inuu meel u banneeyo dhaqdhaqaaqa walxaha yaryar. Kala-duwanaanshahaas ayaa noqday saldhig doodo dheer oo ku saabsan in "banaan madhan" la'aan tahay iyo in kale.

Su'aasha aasaasiga ah

Su'aasha ah "Muxuu jiraa wax, halkii ay noqon lahayd waxba?" waa mid soo noqnoqotay taariikhda falsafadda casriga ah, gaar ahaan xagga metafiisigga. Qaar waxay ku doodaan in jiritaanku u baahan yahay sharraxaad, halka kuwo kale ay leeyihiin in su'aashu ku salaysan tahay malo-awaal khaldan: in la'aanta ay ahayd xaaladda "caadiga" ee la filan karo.

Fiisigiska iyo eber

Fiisigiska casriga ah, ereyga "void" ama vacuum ma macnaha la'aan buuxda. Bannaanka aan lahayn walxo weli waxaa ku jira goobo (fields) iyo isbeddel yar oo tamar ah, sida lagu sharraxo kuwaantam-field theory. Sidoo kale xisaabta, eber waa tiro iyo calaamad — kaydka faaruq ah (empty set) waa shay xisaabeed oo jira, ma aha la'aan. Sidaas darteed farsamada saynis "madhan" iyo "la'aan" waa laba wax kala duwan.