Webiyada

Webi (sidoo kale loo yaqaan wabi) waa qulqul biyo macaan ah oo dabiici ah, kaas oo mara god ama kanaal uu si tartiib ah u qoday, kuna socda jihada hoos u dhaadhaca. Biyaha webi wuxuu ka yimaadaa roobka, barafka dhalaalaya, iyo ilo dhulka hoostiisa ka soo baxa. Ugu dambayn wuxuu ku shubmaa bad, harro, webi kale ama badweyn; qaar kalena waxay ku dhammaadaan lamadegaan, iyagoo uumi-baxa iyo dhulka nuugidiisa ku luma.

Webiyadu waa qayb ka mid ah wareegga biyaha. Waxay dhulka ka guuriyaan biyo, ciid, dhagax iyo walxo nafleyda u nafaqo ah. Sidaas darteed waxay saameeyaan qaabka dhulka: waxay qodaan dooxooyin, waxayna dhisaan bannaanka dhoobada ah iyo delta-yada afka webiga.

Qaybaha webi

Webi caadi ahaan waxaa loo kala qaybiyaa saddex qaybood. Qaybta sare (madaxa) waa halka biyuhu ka bilaabmaan, badanaa buuraha; halkaas dararku waa deg-deg, qodistuna way xoog badan tahay. Qaybta dhexe waa halka webigu balaaran yahay oo uu bilaabo inuu leexleexdo. Qaybta hoose waa halka socodku gaabiyo, ciiddana dhigo, badanaa ku dhammaanaysa delta ama af-webi (halka biyaha macaan iyo kuwa milixdu isku qasmaan). Aagga dhulka ee dhammaan biyihiisu hal webi ku shubmaan waxaa la yiraahdaa haan-biyoodka (drainage basin).

Adeegsiga bini'aadamka

Bulshooyinka qadiimiga ah ee waaweyn ee Masar, Mesobatamiya, Hindiya iyo Shiinaha waxay ka soo baxeen bannaanka webiyada, sababtoo ah ciidda bacriminta leh iyo biyaha waraabka. Maanta webiyada waxaa loo isticmaalaa waraabka beeraha, biyaha cabbitaanka, kalluumeysiga, gaadiidka doonyaha, iyo soo saarista korontada biyaha (hydropower) iyadoo biyo-xireenno la dhiso. Isticmaalka noocaas ah wuxuu keenaa muran u dhexeeya dawladaha wadaaga hal webi, gaar ahaan marka biyo-xireen kore lagu dhiso.

Webiyada Soomaaliya

Soomaaliya waxay leedahay laba webi oo sannad-guud socda: Webi Shabeelle iyo Webi Jubba. Labaduba waxay ka soo bilowdaan buuraha Itoobiya, waxayna mareen dhulka koonfurta Soomaaliya, halkaas oo beeraha waraabka lagu wado ay ku badan yihiin. Jubba wuxuu ku shubmaa Badweynta Hindiya; Shabeelle wuxuu u leexdaa koonfur wuxuuna badanaa ku dhammaadaa dhul bacaad iyo daad-goys ku dhow Jubba, laakiin sannadaha roobka badan wuu la kulmi karaa.