Weji qurxis

Weji qurxis (Ingiriisi: cosmetics) waa alaab la mariyo dusha jirka — gaar ahaan wejiga, maqaarka, timaha, cidiyaha iyo bushimaha — ujeeddadeeduna tahay in muuqaalka la beddelo, la nadiifiyo ama uur-badnaanta caadiga ah la ilaaliyo. Erayga waxaa sidoo kale loo isticmaalaa warshadaha iyo xirfadaha ku shaqeeya samaynta iyo mariyidda alaabtaas.

Alaabta noocan ah waxay ka duwan tahay daawada maqaarka (dermatology) taas oo loo isticmaalo daaweynta cudur. Badanaa sharciyada dalalka waxay kala saaraan 'alaab qurxin' iyo 'daawo', maadaama saameynta ay ku yeelanayso jirka ay tahay mid dusha sare ah oo aan cudur daaweyn ku bixin. Xadku qaar ka mid ah alaabta — sida kareemka ilkaha ama kareemka ka celiya iftiinka qorraxda — wuu isku dhex galo.

Noocyada

Waxaa jira qaybo waaweyn dhowr ah. Midda koowaad waa alaabta nadiifinta iyo daryeelka: saabuun, shaambo, kareemka qoyaan-siinta iyo saliidaha maqaarka. Tan labaad waa alaabta midabka: kareemka wejiga (foundation), budada, casaanka bushimaha (lipstick), buluugga indhaha iyo qalinka indha-xariiqidda (eyeliner, mascara). Qaybta saddexaad waa udgoonka: cadar iyo alaabta xiiritaanka. Qaybta afraad waa daryeelka timaha iyo cidiyaha, oo ay ku jiraan midab-timaha, kiimikooyinka toosinta ama qalloocinta iyo boodhadhka cidiyaha (nail polish).

Waxyaabaha laga sameeyo

Inta badan alaabta qurxinta waxay ka kooban tahay isku-dar biyo iyo saliid (emulsion), oo lagu daray waxyaabo isku-haya (emulsifier), waxyaabo ka hor-istaaga bakteeriyada (preservative), midabab iyo urar. Midabada qaar waxay ka yimaadaan macdanno sida titanium dioxide iyo iron oxide; kuwo kale waa kiimiko warshadeed. Sharciyada badankood waxay liis gooni ah u sameeyeen midabada iyo waxyaabaha loo oggol yahay in lagu daro, iyo xadka ugu badan ee la isticmaali karo.

Taariikh

Isticmaalka alaabta qurxinta waa mid taariikh dheer leh. Xardhamada iyo qabuuraha Masar hore waxaa laga helay weelal saliid iyo midab indho ah oo macdan ka samaysan. Sidoo kale diiwaanno Yunaan, Roomaan, Shiinaha, Hindiya iyo bariga dhexe ayaa xusaya isticmaalka saliidaha udgoon, cillaanta (henna) iyo budada maqaarka. Qarniyada 19-aad iyo 20-aad ayaa alaabtu ka wareegtay guri-samays oo gaar ah una rogtay warshad ganacsi oo caalami ah, oo xayeysiisku qayb weyn ka noqday suuq-geynta.

Sharci iyo caafimaad

Dalal badan waxay leeyihiin hay'ado kormeeraya nabadgelyada alaabtan, kuwaas oo shaqeeya inay soo-saarayaashu tijaabooyin nabadgelyo sameeyaan, liiska waxyaabaha lagu daray ay ku qoraan baakadda, oo ay ka fogaadaan sheegashooyin daawo ah. Waxyaabaha khilaafka soo jiitay waxaa ka mid ah tijaabinta xayawaanka — oo qaar ka mid ah dalalka ay mamnuuceen — iyo waxyaabaha halista ah sida macdanta cusbucusbo (mercury) iyo hydroquinone ee lagu daro qaar ka mid ah kareemyada maqaar-caddaynta.