Wiki
Ka Halbeeg, ensaykloobediyada furan · In English
152 luqadood
Wiki waa nooc mareeg (website) ah oo isticmaaluhu ku beddeli karo ama ku dari karo qoraalka bogagga isagoo adeegsanaya biraawsarka (barnaamijka internetka) oo keliya, iyada oo aan loo baahnayn qalab gaar ah. Bogagga wiki-ga waxay isku xidhan yihiin xidhiidhyo (links) badan, waxaana la kaydiyaa taariikhda wax-ka-beddel kasta si dib loogu eegi karo ama loogu celin karo qaabkii hore.
Erayga wiki wuxuu ka soo jeedaa af-Hawaii, oo micnihiisu yahay 'degdeg'. Ward Cunningham ayaa 1995-kii sameeyay nidaamkii ugu horreeyay ee noocan ah, WikiWikiWeb, isagoo doonayay hab dhaqso ah oo horumariyayaasha barnaamijyadu ay talooyin ugu wadaagaan. Magaca 'WikiWiki' weli waa la isticmaalaa marka la tixraacayo nidaamkaas hore.
Sida uu u shaqeeyo
Wiki wuxuu ku shaqeeyaa software (barnaamij) loo yaqaan 'wiki engine' oo bogagga ku kaydiya database. Isticmaaluhu wuxuu riixaa badhanka wax-ka-beddelka, wuxuuna qoraalka ku qoraa luqad calaamadeed (markup) oo fudud ama qalab muuqaal ah. Marka la keydiyo, nooca cusub ayaa la muujiyaa, kii horena wuxuu ku hadhaa taariikhda bogga. Sidaas awgeed wax-ka-beddel kasta waa la raad-raaci karaa, waana la celin karaa.
Maamulka iyo tayada
Sababtoo ah cid kastaa wax ka beddeli karto, wiki-yada waxay u baahan yihiin habab ilaalin ah. Kuwaas waxaa ka mid ah bogagga la hardiyo (protected pages), liisaska daawashada, tallaabooyin ka hortag ah spam-ka, iyo maamulayaal (admins) awood u leh in ay tirtiraan ama xannibaan. Qaar ka mid ah wiki-yada waxay u baahan yihiin diiwaangelin ka hor wax-ka-beddelka, kuwo kalena waxay u furan yihiin qof kasta.
Isticmaalka
Wikipedia, oo la bilaabay 2001, ayaa ah tusaalaha ugu caansan ee wiki-ga, waxayna ku shaqaysaa softiweerka MediaWiki. Wiki-yada waxaa sidoo kale loo isticmaalaa gudaha shirkadaha iyo hay'adaha si dukumentiyada shaqada loo wadaago, iyo bulshooyinka xiisaha gaarka leh sida ciyaaraha ama aqoonta farsamada. Waxaa jira wiki engines kala duwan oo furan iyo kuwo ganacsi labadaba.