Woqooyi

Woqooyi (sidoo kale loo qoro Waqooyi) waa mid ka mid ah afarta jiho ee aasaasiga ah ee lagu qeexo booska iyo jihada dhulka. Waxay ka soo horjeeddaa Koonfurta, waxayna u dhaxaysaa Galbeedka iyo Bariga. Marka qof u jeedo Woqooyi, Bariga wuxuu ku yaallaa dhinaca midig, Galbeedkuna dhinaca bidix.

Qeexidda cilmiyeed, Woqooyi waxaa lagu tilmaamaa jihada u socota cirifka woqooyi ee dhulka (North Pole), kaas oo ah barta ay dhulku ku wareego dhidibkiisa dhinaca woqooyi. Khariidadaha caadiga ah ee casriga ah, Woqooyi waxaa badanaa lagu muujiyaa dhinaca sare ee warqadda.

Woqooyiga jaanta iyo woqooyiga juqraafi

Waxaa jira laba nooc oo Woqooyi ah. Woqooyiga juqraafi (true north) waa jihada cirifka wareegga dhulka. Woqooyiga birlabeed (magnetic north) waa jihada uu tilmaamo irbadda kambaska, taas oo raacda goobta birlabeedka dhulka. Labadan bar isku meel ma aha, farqigana waxaa loo yaqaan leexashada birlabeed (declination), wuxuuna ku kala duwan yahay goobaha iyo waqtiga.

Sida loo helo Woqooyiga

Habka ugu caansan waa kambas, oo irbaddiisu u jeeddo woqooyiga birlabeed. Habab kale waxaa ka mid ah eegidda xiddigaha: waqooyiga hemisfeerka, xiddigta Polaris (xiddigta woqooyi) waxay ku dhow dahay dhidibka woqooyi, sidaas darteedna waxay tilmaamaysaa jihada. Habab casri ah oo ay ka mid yihiin nidaamyada satalaytka (GPS) ayaa hadda si ballaaran loo isticmaalaa.

Isticmaalka magaca

Erayga Woqooyi waxaa sidoo kale loo isticmaalaa in lagu tilmaamo qaybaha dhulka ee ku yaalla dhinaca woqooyi ee waddan ama gobol, tusaale ahaan gobollada woqooyi ee dal. Waxaa kaloo jira isticmaal siyaasadeed iyo dhaqaale oo lagu kala saaro dalalka 'Woqooyiga' iyo kuwa 'Koonfurta', taas oo tilmaamaysa kala duwanaanshaha horumarka dhaqaale ee u dhexeeya gobollada adduunka.