Wulfila

Wulfila (waxaa sidoo kale loo yaqaan Ulfilas) waa hoggaamiye diimeed (bishop, oo ah horjoogaha kaniisadda gobol) oo ka soo jeeday dadka Gothic-ga, kuna noolaa qarniga afraad. Waxaa loo yaqaan inuu qaybo badan oo Kitaabka Quduuska ah u turjumay af Gothic, oo ah af Jarmal ah oo hadda la baaba'ay. Si uu turjumaadda u qoro, waxaa loo aaneynaya inuu sameeyay far gaar ah oo loo yaqaan farta Gothic-ga, taasoo ku salaysnayd farta Giriigga oo lagu daray xarfo laga soo qaatay ilo kale.

Shaqadiisa waxay muhiim u tahay laba dhinac. Dhinaca kowaad, turjumaaddiisa waa ilaha ugu weyn ee lagu yaqaan afafka Jarmalka hore; qoraallada nooluu waa marag ku dhow oo lagu barto naxwaha iyo erey-bixinta afkaas. Dhinaca labaad, howshiisa waxay ka mid ahayd sida diinta Masiixiyadda ku faaftay bulshooyinka Gothic-ga ee dhinaca waqooyi ee xadka Boqortooyada Roomaanka.

Nolol iyo xilka kaniisadeed

Wulfila wuxuu ka soo jeeday bulsho isku dhafan: sida wararka hore sheegayaan, aabbahiis dhinac wuxuu ka mid ahaa dadka Gothic-ga, halka hooyadiis dhinac laga soo hadal-haynayo qoys Kabadooshiya (Cappadocia, gobol ku yaal Anatolia) laga afduubay. Sababtaas ayay ka timid awoodda uu u lahaa afafka Gothic, Giriig iyo Laatiin. Wuxuu waxbarasho ku qaatay dhinaca Roomaanka, kadibna loo magacaabay bishop si uu shaqo diimeed uga hago Gothic-ga.

Muddo ka dib, cadaadis diimeed oo ka bilowday dhulka Gothic-ga waxay keentay in Wulfila iyo koox raacsan ay u guuraan dhinaca koonfureed ee webiga Danube, oo hoos yimid maamulka Roomaanka. Halkaas ayuu ku sii waday hawshiisa waxbarid iyo turjumid.

Aaminaadda uu qaadacay

Wulfila wuxuu raacay fikirka Ariyaaniyadda (Arianism), oo ah aragti Masiixi ah oo qabtay in Wiilka aan ku siman jawhar Aabbaha. Aragtidaas kaniisadaha waaweyn ee dambe waxay ku tilmaameen bidci, laakiin qarniga afraad waxay lahayd taageero ballaaran, gaar ahaan qaybo ka mid ah maamulka Roomaanka bariga. Sababta oo ah Wulfila wuxuu ahaa mid ka mid ah kuwa ugu horreeyay ee diinta gudbiyay Gothic-ga, bulshooyin Jarmal ah oo badan waxay muddo dheer sii wateen nooca Ariyaani ah ee Masiixiyadda, taasoo dhalisay khilaaf siyaasi iyo diimeed markii dowlado Jarmal ah ay ka talin bilaabeen dhulal Roomaani hore.

Turjumaadda iyo farta

Farta Gothic-ga waxay ka duwan tahay farta runes ee hore loo isticmaalayay; waxay u badan tahay in loo naqshadeeyay si toos ah oo loogu talogalay qoraallo diimeed oo dherer leh. Turjumaadda waxay si dhow u raacdaa habdhiska jumladaha Giriigga, taas oo cilmi-baarayaasha u siisay fursad ay ku barbar dhigaan qoraalka asalka ah iyo kan Gothic-ga. Nuqullada nooluu waxaa lagu hayaa qorniin gacan-ku-qoran ah oo dhowr ah, kuwaas oo la sameeyay qarniyo ka dambeeyay noloshiisa; kan ugu caansan waa Codex Argenteus, oo lagu qoray xarfo silfar iyo dahab ah dhalo casaan ah. Qoraallada nooluu waxay ku eg yihiin qaybo, gaar ahaan Axdiga Cusub, halka Axdiga Hore aad u yar oo ka harsan yahay.

Saamayn

Marka laga eego cilmiga afafka, shaqada Wulfila waa aasaaska cilmiga afafka Jarmalka hore. Barashada afafka Ingiriisi, Jarmal, Iswiidhish iyo kuwa kale ee Jarmal ah waxay ku tiirsan tahay marag-furka Gothic-ga si loo dib-u-dhiso af Jarmal ah oo asal ah. Marka laga eego taariikhda diinta, howshiisa waxay tusaale u tahay sida turjumaadda kitaabiga ah loogu isticmaalay in diinta lagu geeyo bulsho aan xarfo lahayn, hab dib ka dib mar walba lagu celiyay meelo kale oo adduunka ah.