Xadhig

Xadhig waa alaab dhaadheer oo dhalaalaysa (foolkuni waa mid laalaadi kara) oo laga sameeyo fiilo badan oo la isku maroojiyay ama la isku tiriyay. Ujeeddada asaasiga ah ee dhismahaas waa in xoogga kala firidhsan ee fiilooyin yaryar la isu geeyo si loo helo xarig awood jiidid weyn leh, laakiin wali dabacsan oo la duuduubi karo.

Xadhigga waa qalab lagu isticmaalo bulshooyin badan oo aduunka ah, gaar ahaan xoolo-dhaqatada, badmaaxiinta, dhismaha iyo ganacsiga xamuulka. Af-Soomaaliga dhexdiisa, ereyga xadhig wuxuu sidoo kale u shaqeeyaa macne raad-guur ah oo tilmaamaya xadhiga (xabsiga) ama xakamaynta.

Dhismaha iyo qaab-samaynta

Habka caadiga ah waxaa loo maraa saddex heer: fiilooyinka yaryar (fiber) ayaa la isku maroojiyaa si ay u noqdaan dun, dunta ayaa la isku dhejiyaa si ay u noqoto laf ama xarig, laftana saddex ama afar ayaa la isku duubaa si ay u sameeyaan xadhigga. Jihada maroojinta heer kasta waxay caadi ahaan lidid ku tahay tan heerka ka horreeya; taasi waxay ka hor istaagtaa in xadhiggu is-furo, maadaama xoogagga maroojinta isu dheelitiraan.

Alaabta laga sameeyo

Xadhigyada dhaqameed waxaa badanaa laga sameeyaa alaab dabiici ah sida caleemaha timirta iyo geedaha kale, sisal, dhogorta ama haraga xoolaha, iyo suufka. Waqtiyada casriga ah waxaa fara badan noqday xadhigyo laga sameeyay fiilo warshadeed sida naylon iyo boliboroobiliin, kuwaas oo caadi ahaan ka adkeysi badan biyaha iyo qudhunka. Alaabta dabiiciga ah way nuugtaa biyo waana ay soo dedejin kartaa qudhun, halka fiilooyinka warshadeed qaar ay ka daciifi karaan iftiinka qorraxda.

Isticmaalka

Xadhigga waxaa loo adeegsadaa xidhidda xamuulka, jiidista culeyska, samaynta ceelasha (koorado biyo laga soo dhaansado), xidhidda xoolaha, dhismaha guryaha dhaqameed sida aqalka soomaalida, iyo dekedaha oo maraakiibta lagu xidho. Waxaa kaloo loogu talagalay taageerada iyo badbaadada, tusaale ahaan fuulista buuraha iyo shabakadaha kalluumeysiga.

Guntimaha iyo daryeelka

Waxtarka xadhiggu wuxuu ku xidhan yahay guntiga la isticmaalo. Guntimo kala duwan ayaa loo talagalay hawlo kala duwan: kuwo si dhakhso ah loo furi karo, kuwo adkaanaya marka culeys la saaro, iyo kuwo laba xadhig isku xidhaya. Gunti kastaa wuxuu yaraynayaa xoogga xadhiggu qaadi karo, maadaama fiilooyinku ku foorarsanayaan meesha guntiga. Daryeelka waxaa ka mid ah in la qalajiyo ka hor kaydinta, laga fogeeyo qarniinka iyo dhagxaanta fiiqan, laguna hubiyo dhaawac ka muuqda dushiisa.