Xagaa

Xagaa waa mid ka mid ah afarta xilli ee sanadka. Erayga waxaa loo isticmaalaa laba macne oo isku dhow: mid caalami ah iyo mid gaar u ah kala qaybinta xilliyada Soomaalida. Macnaha caalamiga ah, Xagaa waa xilliga ay maalintu dheeraato, jirridda cadceedu ay si toos ah u dhaco, oo heerkulku ku sarreeyo. Macnaha Soomaaliyeed, Xagaa waa xilli-roobla' iyo dabayl-badan oo raaca Gu'ga.

Sababta xilliyadu u kala duwan yihiin waa janjeerka dhul-wareegga. Dhulku waxa uu ku janjeersan yahay meel ku dhow 23.5 darajo, marka wareegga cadceedda uu socdo. Marka bar-geeyaha waqooyi u janjeerto cadceedda, waqooyiga waxa uu galaa xagaa, halka koonfurta ay gasho jiilaal. Sanad ka dib bilo lix, xaaladdu way ku rogantaa. Sidaas darteed Xagaa ma aha bil ama taariikh isku mid dunida oo dhan.

Xagaaga kala qaybinta Soomaaliyeed

Kala qaybinta xilliyada ee Soomaalida waxay ku salaysan tahay roobka iyo dabaysha, ma aha oo kaliya heerkulka. Afarta xilli waa Gu', Xagaa, Dayr iyo Jiilaal. Gu'ga waa xilli roob oo dhirtu cusboonaato. Ka dib waxa yimaadda Xagaa, oo roobku yaraado, dabayl kulul iyo boodh badan yeesho, gaar ahaan gobollada bannaanka ah. Ka dibna Dayr waa roob labaad oo ka fudud Gu'ga, halka Jiilaalku noqdo xilli-abaar dheer oo qabow habeen ah.

Xagaaga Soomaaliyeed guud ahaan waxa uu ku dhawaaqsan yahay bilaha dhexe ee sanadka. Waxaa la xiriira dabaysha monsoon-ka koonfur-galbeed oo Badweynta Hindiya ka soo dhaca. Xeebaha koonfureed, dabayshaas waxay keentaa nafaqo-badan biyaha badda ku dhex jira, taasoo kordhisa kalluunka. Isla markaana waxay ku adkeeya doonyaha yaryar in ay badda galaan.

Xoolo-dhaqasho iyo beeraha

Xoolo-dhaqatada guuraaga waxay Xagaaga u qorsheeyaan si gaar ah. Marka daaqa iyo biyaha berrinku yaraadaan, xoolaha waxaa loo raaciyaa meelaha ceelal iyo webiyo leh, ama meelaha buuraleyda ah ee qoyaanku ku hadhay. Waraabinta ceelasha waxay noqotaa shaqo maalinle ah. Beeraha webiyada Shabeelle iyo Jubba, waraabinta biyo-mareenka ah ayaa la isku halleeyaa, maadaama roobku joogsado.

Cimilo iyo caafimaad

Xilliga Xagaaga heerkulka sare iyo biyo-yaraanta waxay kordhiyaan khatarta biyo-la'aanta jirka iyo cudurrada biyaha ku faafa, marka ilo nadiifa ay yaraadaan. Sidoo kale, boodhka dabayshu qaado waxa uu saameyn karaa neef-mareenka. Dhinaca kale, yaraanta biyaha taagan waxay marmar hoos u dhigtaa faafitaanka duunyada kaneecada ah, si ka duwan xilliyada roobka.