Xajaaj bin Yuusuf

Xajaaj bin Yuusuf al-Thaqafi (Carabi: الحجاج بن يوسف الثقفي) wuxuu ahaa maamule iyo taliye ciidan oo u shaqeynayay dawladdii Umawiyiinta. Wuxuu ka soo jeeday qabiilka Thaqiif ee magaalada Daa'if oo ku taal Xijaaz. Wuxuu caan ku noqday xilligii uu gudoomiye ka ahaa Ciraaq iyo gobollada bari ee khilaafadda, isagoo shaqadiisa lagu sifeeyo adkeynta amniga gudaha, ururinta canshuuraha, iyo ka hortagga kacdoonnada.

Xajaaj wuxuu adeegsaday habab maamul oo qallafsan, sida ciqaabta degdegga ah iyo geynta ciidamada gobollada kacsan. Sababtaas awgeed, taariikhyahannada qaar — gaar ahaan kuwa la xiriira dhaqdhaqaaqyada ka soo horjeeday Umawiyiinta — waxay ku tilmaameen nin daran, halka ilo kale ay xoogga saarayaan dib-u-habeynta maamul iyo dhaqaale ee uu sameeyay.

Soo bixitaanka

Xajaaj wuxuu shaqadiisa ku bilaabay adeegga ciidamada, wuxuuna maamulka ku soo baxay xilligii khaliifka Cabdul Malik bin Marwaan. Isagoo hoggaaminaya ciidan, wuxuu ka qeyb qaatay dagaalkii ka dhanka ahaa Cabdullaahi bin al-Zubayr oo Makka ka dhawaaqay xukun madax-bannaan. Weerarkii Makka ee sanadihii 692-kii miilaadiga ku dhawaad ayaa ku dhammaaday burburka mucaaradkaas iyo dib-u-soo celinta gacan-ku-haynta Umawiyiinta ee Xijaaz.

Maamulka Ciraaq

Ka dib guushii Xijaaz, Xajaaj waxaa loo magacaabay gudoomiyaha Ciraaq, oo ay ku jireen magaalooyinka Kuufa iyo Basra. Halkaas wuxuu la kulmay khilaaf joogto ah oo ka dhex jira kooxaha siyaasadeed iyo qabaa'ilka. Wuxuu dhisay magaalada ciidan ee Waasid, taas oo u adeegtay xarun militari oo u dhaxaysa Kuufa iyo Basra, si loo yareeyo ku tiirsanaanta ciidamada magaalooyinka hore. Wuxuu kaloo la tacaalay kacdoonkii uu hoggaaminayay Ibnu al-Ash'ath, oo ay ku lug lahaayeen culimo iyo saraakiil ciidan.

Dib-u-habeynta iyo horumarinta

Xilligiisa waxaa la xiriiriyaa tallaabooyin dhaqaale iyo maamul: hagaajinta nidaamka canshuuraha dhulka, dayactirka kanaallada waraabka ee Ciraaq, iyo taageerada uu siiyay isticmaalka Carabiga ee diiwaannada dawladda. Sidoo kale, waxaa la sheegaa inuu taageeray dadaallo lagu wanaajinayo qorista Qur'aanka oo ay ka mid ahayd ku darista calaamado kala saara xarfaha isku eg, si loo yareeyo qaladaadka akhriska.

Dhaxalka iyo dooda

Xajaaj wuxuu ku geeriyooday magaaladii uu dhisay ee Waasid, isagoo ku sii jira xilkiisa. Sheekooyinka taariikhda ee ku saabsan noloshiisa waxay inta badan ka yimaadeen ilo la qoray qarniyo ka dib, kuwaas oo qaarkood ay saameyn ku yeesheen doodaha siyaasadeed ee u dhexeeya Umawiyiinta iyo dawladihii ka dambeeyay. Taasi waxay adkeysaa in la kala saaro warbixinta taariikhi ah iyo sifeynta doodda.