Xalaal
Ka Halbeeg, ensaykloobediyada furan · In English
1 luqadood
Xalaal (Carabi: حلال) waa eray macnihiisu yahay "la oggol yahay" ama "bannaan". Waa mid ka mid ah qeybaha xukunnada shareecada Islaamka, waxaana lidkiisa ah xaraam, oo macnihiisu yahay wax la mamnuucay. Erayga waxaa loo isticmaalaa dhammaan dhinacyada nolosha: cuntada, cabitaanka, dharka, lacagta iyo qaabka ganacsiga.
Inkastoo adduunka ereyga xalaal badanaa lala xiriiriyo cunto, culimada Islaamka waxay ku dabaqaan xukun kasta oo dhaqan ah. Aasaaska guud ee culimada badankood ku raacsan yihiin waa in waxyaabaha la cuno iyo dhaqamada bulshadu asal ahaan bannaan yihiin ilaa uu yimaado dalil mamnuucaya, halka ibaadadu ay ku salaysan tahay wixii la sheegay oo keliya.
Ilaha xukunka
Xukunka xalaal iyo xaraam waxaa laga soo saaraa Qur'aanka iyo Sunnaha (hadalka iyo camalka Nabi Muxammad). Marka arrin cusub timaado, culimadu waxay isticmaalaan ijtihaad — oo ah dadaal aqooneed lagu soo saaro xukun — iyagoo ku tiirsanaya qiyaas iyo ijmaac. Madhaahibta kala duwan ee fiqiga (Xanafi, Maaliki, Shaafici, Xanbali iyo kuwa kale) mararka qaarkood way ku kala duwan yihiin faahfaahinta, gaar ahaan arrimaha cusub.
Cuntada iyo hilibka
Qur'aanka wuxuu magacaabay waxyaabo la mamnuucay: bakhtiga, dhiigga, hilibka doofaarka, iyo wixii lala xushmeeyay ilaah kale. Sidoo kale khamriga iyo waxa sakhraamiya waa xaraam. Hilibka xoolaha la cuni karo wuxuu u baahan yahay in si gaar ah loo gowraco: qofka gowracayaa wuxuu Alle magaciisa ku bilaabaa, waxaana la gooyaa halbowlayaasha qoorta si dhiiggu u daato. Culimada qaar waxay bannaan ka dhigaan hilibka ay gowracaan ehlu-kitaabka (Yuhuudda iyo Masiixiyiinta), taasoo ku xiran shuruudo.
Maaliyadda iyo ganacsiga
Xalaalnimada waxay sidoo kale khusaysaa habka lacag lagu helo. Riba (dulsaar), khiyaano, khamaar, iyo qandaraasyo aad u mug weyn oo hubanti la' ah (garar) waa arrimaha culimadu ku sheegtay xaraam. Taas waxay saldhig u noqotay bangiyada iyo qaababka maaliyadda Islaamiga ah ee isticmaala habab sida murabaxa (iibsi faa'iido lagu daray) iyo mushaaraka (wadaag hanti).
Shahaadada xalaal
Sababtoo ah suuqa cuntada caalamiga ah, waxaa jira hay'ado shahaado bixiya oo hubiya in alaabtu ay la jaanqaadayso shuruudaha shareecada. Shahaadadu waxay eegtaa isha alaabta, xoolo-gowracidda, iyo in aan waxyaabo xaraam ah lagu qasin marka lagu shubayo warshadda. Heerarka hay'adaha kala duwan mar walba isku mid ma aha, taasoo dhalisay dood ku saabsan kalsoonida iyo kala aqoonsiga shahaadooyinka.