Xanuunka shaqsiga ee shakiga

Xanuunka shaqsiga ee shakiga (Ingiriisi: paranoid personality disorder) waa nooc ka mid ah xanuunnada shaqsiyadda. Waxaa lagu gartaa qaab joogto ah oo qofku ku shakiyo ujeeddooyinka dadka kale, isagoo u qaata inay wax ku dhaameynayaan ama khiyaaneynayaan, iyadoo aan caddayn ku filan jirin. Qaabkaasi wuxuu bilaabmaa da'da qaan-gaarnimada dambe ama bilowga qofnimada weyn, waxaanu ka muuqdaa xaalado kala duwan: shaqada, qoyska iyo saaxiibtinnimada.

Shakiga noocan ah kama mid aha caqiido-xumo (delusion) adag oo cad sida ka jirta cudurrada psychosis-ka. Qofku badanaa waa taaban karaa xaqiiqada, laakiin fasiraaddiisa dhacdooyinka caadiga ah waxay u janjeertaa jihada halista iyo weerarka. Isticmaalka erayga 'shaki' xaaladdan waxa loola jeedaa qaab shaqsiyadeed deggan, ee ma aha dareen ku-meel-gaar ah oo qof kastaa mararka qaar qabo.

Calaamadaha

Calaamadaha caadiga ah waxaa ka mid ah: u malayn in dadka kale ay been sheegayaan ama khiyaanayaan; ka biyo-diidid la wadaagista macluumaadka shakhsiga ah oo ka timaadda cabsi ah in loo isticmaalo si xun; ka helid hadal caadi ah macne dahsoon oo cambaareyn ah; xanaaq degdeg ah oo lagaga jawaabo wax loo arko dhaleecayn; iyo ku adkeysi cabashooyin muddo dheer sii socda. Xiriirka lammaanaha dhexdiisa waxaa mararka qaar ka muuqda shaki xagga daacadnimada ah oo aan sal caddaan ah lahayn.

Kala-saarid iyo qiimeyn

Qiimeynta waxaa sameeya khabiir caafimaadka maskaxda, isagoo eegaya taariikhda qofka ee muddada dheer, ee ma aha hal dhacdo. Waa in la kala saaro xaalado kale oo isku ekaanshaha leh, sida schizophrenia iyo delusional disorder, iyo sidoo kale saameynta maandooriyaha, daawooyinka ama cudurro jireed oo maskaxda saameeya. Sidoo kale waa la eegaa xaalado nolosha oo dhab ah — tusaale ahaan, dad ku nool deegaan cadaadis ama tacaddi leh way lahaan karaan feejignaan sabab leh oo aan xanuun ahayn.

Sababaha iyo daaweynta

Sababta gaarka ah lama garanayo. Cilmi-baarisyada waxay tilmaamaan isku-dhafka hidde-sidaha, jawiga carruurnimada iyo waaya-aragnimada dhibaatooyinka horudhaca ah. Daaweyntu inta badan waa daawaynta hadalka (psychotherapy), gaar ahaan qaababka la shaqeeya fikirka iyo xiriirka. Daawooyinku ma aha daaweyn asaasi ah, laakiin mararka qaar loo isticmaalo calaamado la socda sida walbahaarka iyo niyad-jabka. Caqabadda ugu weyn ee daaweynta ayaa ah in shakigu uu quseeyo sidoo kale daaweeyaha, taasoo dhisidda kalsoonida ka dhigaysa hawl waqti dheer qaadata.