Xaraf

Xaraf waa calaamad qoraal oo ka mid ah nidaam alifbeeto. Xarafku wuxuu badanaa matalaa hal dhawaaq (foneem) ama koox dhawaaqyo ah. Marka xarfaha la isku xigsiiyo waxaa ka samaysma ereyo, ereyaduna waxay dhisaan jumlado.

Xarafku wuxuu ka duwan yahay calaamadaha kale ee qoraalka sida tirooyinka, calaamadaha hakadka (sida hakad iyo su'aal), iyo astaamaha xisaabta. Nidaamyada qoraalka qaarkood ma isticmaalaan xarfo, ee waxay isticmaalaan calaamado matala shibbane-shaqal wadajir ah ama erey buuxa.

Alifbeetada iyo kala nooca xarfaha

Alifbeeto waa liis xarfo ah oo leh kala hor-mar caadaysan. Inta badan alifbeetooyinka waxaa lagu kala saaraa laba nooc: shaqallada (dhawaaqyada hawadu si furan u soo marto, tusaale a, e, i, o, u) iyo shibbanayaasha (dhawaaqyada afka qayb ka xannibto). Luqado badan xarafba wuxuu leeyahay laba qaab: xaraf weyn (tusaale A) iyo xaraf yar (tusaale a).

Xiriirka xarafka iyo dhawaaqa

Xiriirka xarafka iyo dhawaaqa isku mid kama aha luqad kasta. Luqadaha qaar, sida Soomaaliga, xarafkiiba wuxuu badanaa matalaa hal dhawaaq oo joogto ah, taas oo qoraalka ka dhigaysa mid si toos ah loo akhriyo. Luqado kale, sida Ingiriisiga, isku xaraf ayaa siyaabo kala duwan loogu dhawaaqi karaa iyadoo ku xiran ereyga.

Alifbeetada Soomaaliga

Af-Soomaaliga waxaa lagu qoraa xarfo Laatiin ah oo si rasmi ah loo aqbalay 1972-kii. Nidaamku wuxuu isticmaalaa xarfaha Laatiinka qaarkood, iyadoo xarfaha C, X iyo Q loo adeegsado dhawaaqyo af-Soomaali gaar u ah. Xarfaha P, V iyo Z si caadi ah ereyada asalka ah looma isticmaalo. Dheeraynta shaqalka waxaa lagu muujiyaa in xarafka shaqalka laba jeer la qoro, tusaale 'aa' iyo 'oo'.