Xareed

Xareed waa biyo macaan oo aan cusbo badan ku jirin. Marka la barbar dhigo biyaha badda, heerka milixda ee biyaha macaani aad buu u hooseeyaa. Waxay ka kooban yihiin webiyada, harooyinka, biyaha dhulka hoostiisa (ceelasha), barafka iyo roobka. Af-Soomaaliga dhexdiisa, ereyga "xareed" waxaa inta badan lagu tilmaamaa biyaha roobka ee la uruuriyo oo lagu kaydiyo berkedo, war ama god.

Biyaha macaani waa qayb yar oo ka mid ah biyaha adduunka oo dhan; intooda badan waa badaha. Qaybta biyaha macaan ee la heli karona way ka yar tahay, maadaama qayb weyn oo iyaga ka mid ahi ay barafowday ama ay ku jirto dhul-hoosaad qoto dheer.

Wareegga biyaha

Xareedku wuxuu ka dhashaa wareegga biyaha. Qorraxdu waxay uumiyaan ka dhigtaa biyaha badda iyo dhulka; uumiga oo kor u kaca ayaa daruuro noqda, ka dibna roob, baraf ama roobdhagax u soo da'a. Habkan uumi-bixinta ah wuxuu ka tagaa milixda, sidaas darteedna roobku waa biyo macaan. Roobka qaarkiis wuxuu ku shubmaa webiyada, qaarna wuxuu ku milmaa dhulka oo buuxiya kaydka biyaha dhulka hoostiisa.

Nooca kaydka

Kaydka biyaha macaan waxaa lagu kala saaraa: biyaha dushii dhulka (webiyo, harooyin, balliyo, dhaadhaac), biyaha dhulka hoostiisa (aquifer-yada oo ah lakabyo dhagax ah oo biyo hayn kara), iyo barafka gobollada qabow. Dalalka qalalan sida Soomaaliya, biyaha dhulka hoostiisa iyo uruurinta roobka ayaa muhiimad gaar ah leh, maadaama webiyada joogtada ahi yar yihiin.

Isticmaalka bini'aadamka

Beeraha ayaa isticmaala qaybta ugu weyn ee biyaha macaan ee la soo saaro, gaar ahaan waraabka. Waxaa xiga warshadaha iyo isticmaalka guryaha. Biyaha cabbitaanka waxay u baahan yihiin in laga nadiifiyo bakteeriyada iyo walxaha sunta ah; biyo aan la daaweyn waxay faafin karaan cudurro sida shubanka iyo daacuunka.

Cadaadiska saarani

Kordhinta dadka, ballaarinta beeraha waraabka ah, wasakheynta warshadaha iyo isbeddelka cimilada ayaa saameeya heerka helitaanka biyaha macaan. Gobollada qaar, biyo-soo-saarka aquifer-yada ayaa ka dheereeya xawaaraha ay dib isugu buuxinayaan. Xeebaha, marka biyaha dhulka hoostiisa la yareeyo, biyaha badda ayaa gudaha u soo galaya oo milix ku dara.