Xashaashiyiinta
Ka Halbeeg, ensaykloobediyada furan · In English
63 luqadood
Xashaashiyiinta (Carabi: الحشاشون) waa magac lagu tilmaamo koox ka soo jeeda laanta Nizaari ee Ismaaciiliyiinta Shiiciga, taasoo qarniyada 11-aad ilaa 13-aad maamulaysay qalcado buuraleyda Iiraan iyo Shaam. Kooxdu waxay sameysay dowlad yar oo aan xuduud isku xirneyn: qalcado kala fog oo mid kastaa gobolkiisa xukumo, halkii ay lahaan lahayd ciidan weyn oo dhulka bannaan ku dagaallama.
Waxa kooxda ku caan baxay waa isticmaalka dilka siyaasadeed sida qalab dagaal. Halkii ay ciidan la horfadhiisato Saljuuqiyiinta oo awoodi badnaa, waxay bartilmaameedsanayeen wasiiro, saraakiil ciidan iyo culimo, si ay hoggaanka cadowga ku carcarciriyaan. Habkan ayaa keenay in magacooda luqadaha Yurub gasho eray ah "assassin", oo micneheedu yahay qofka dilka siyaasadeed fuliya.
Bilowga iyo Xasan-i Sabbaax
Aasaaskii kooxda wuxuu la xiriirtaa Xasan-i Sabbaax, oo dabayaaqadii qarnigii 11-aad qabsaday qalcadda Alamuut ee waqooyiga Iiraan. Ka dib kala qeybsanaanta Ismaaciiliyiinta oo ku saabsanayd cidda xigta imaamnimada Faadimiyiinta, Xasan wuxuu taageeray Nizaar. Sidaas ayuu maamulkiisa uga fogeeyay Qaahira oo wuxuu dhisay hoggaan madax-bannaan oo Alamuut ku salaysan.
Qaab-dhismeedka iyo qalcadaha
Nidaamku wuxuu ku tiirsanaa daacadnimo darajooyin leh: hoggaanka sare, dacwadleyda (kuwa caqiidada faafiya), iyo fulinta howlaha. Qalcadaha buuraha waxay ka caawiyeen difaac fudud, biyo-kaydsi iyo maktabado. Shaamna waxay xarun weyn ka lahaayeen gobolka Masyaaf, halkaas oo Raashid al-Diin Sinaan qarnigii 12-aad maamulayay, isagoo xiriir siyaasadeed la lahaa Saliibiyiinta iyo Ayuubiyiinta.
Dhammaadka awoodda
Duulaankii Mongolka ee qarnigii 13-aad wuxuu soo afjaray dowladnimada Alamuut, markii Hulaagu qabsaday qalcadaha Iiraan. Qalcadaha Shaam waxay kala dambeeyeen gacanta Mamluukyada. Kooxdu waxay ka noqotay awood siyaasadeed koox diimeed yar; Nizaariyiintii ka soo jeeda hadda waa bulsho diimeed ku firirsan Aasiya, Afrika iyo Yurub, oo hoggaanka Aga Khan ku xiran.
Magaca iyo sheekooyinka
Magaca "xashaashiyiin" waxaa loo arkaa inuu asal ahaan ahaa eray dhaleeceyn ah oo cadowyadooda u adeegsadeen. Sheekooyinka ah in fulinta la siin jiray daroogo ama beer-jannaysan oo la tusay, badanaa waxay ka soo jeedaan warbixino dambe iyo qoraallo Yurubiyaan, sida kuwa Marco Polo lagu tilmaamo. Cilmi-baaristii casriga ah ayaa su'aal weyn ka keentay saxnimada sheekooyinkaas.