Xawaad (Macbad)

Xawaad ama macbad waa dhismo loo dhisay ujeeddo cibaado ah, oo dadku ku fuliyaan cibaado, allabari, tukasho ama xaflado diimeed. Erayga Ingiriisiga ah "temple" wuxuu asal ahaan ka soo jeedaa Laatiinka "templum", oo macnaheedu ahaa meel gooni loo dhigay oo quduus ah.

Macbadyada waxay ka jiraan diimo badan oo taariikhi ah iyo kuwo hadda jira. Qaab-dhismeedkoodu wuxuu badanaa muujiyaa fikradda in meeshu tahay xarun ay ku kulmaan bini'aadamka iyo waxa la caabudo. Sidaas darteed dhismayaashu waxay leeyihiin qaybo kala sarreeya: barxad dibadeed, qol dhexe, iyo qol gudaha ah oo xaddidan oo badanaa wadaaddada oo keliya galaan.

Shaqada bulsho iyo diimeed

Marka lagu daro cibaadada, macbadyadu waxay taariikh ahaan gudan jireen shaqooyin kale. Qaarkood waxay ahaayeen goobo lagu kaydiyo maal iyo hadyado, kuwo kalena waxay ahaayeen xarumo waxbarasho, cadaalad ama maamul. Wadaaddada macbadka ka shaqeeya waxay badanaa lahaayeen awood dhaqaale iyo mid siyaasadeed, maadaama dakhliga hadyadaha iyo dhulka macbadka lagu maamulo.

Tusaalooyin diimeed

Diinta Hinduuga, macbadku (mandir) wuxuu ku dhisan yahay xarun uu ku yaal sanamka ilaahnimada, halkaas oo maalin kasta la fuliyo cibaado la yiraahdo puja. Diinta Buddhiga, dhismayaasha cibaadada waxaa ka mid ah stupa iyo pagoda. Yuhuudda, Macbadka Qudus ee Yeruusaalem ayaa ahaa xaruntii allabariga; ka dib burburkiisii sanadkii 70-kii miilaadiga, sunagogga ayaa noqday goobta ugu weyn ee kulanka. Diinta Islaamka, masaajidku wuxuu qabtaa doorka goobta cibaadada, in kastoo aan qaab ahaan la mid ahayn macbadyada allabari.

Taariikhda hore

Macbadyo waaweyn waxaa laga helay ilbaxnimooyinkii hore ee Mesobotamiya, Masar, Giriigga iyo Rooma. Mesobotamiya, ziggurat-yada ayaa ahaa dhismayaal darajooyin leh oo ku taagan bartamaha magaalada. Masar hore, macbadyada waxaa lagu dhisay jid tiirar leh iyo qolal is-daba-socda oo iftiinku ku yaraanayo marka gudaha loo socdo.