Xiddigasheeg

Xiddigasheeg (Ingiriisi: astrology) waa nidaam caadeysi ah oo boosaska Qorraxda, Dayaxa, meerayaasha iyo xiddigaha uu ku sharraxo dabeecadda dadka, nasiibkooda ama dhacdooyin soo socda. Waxaa loo isticmaalaa marka la doonayo in la saadaaliyo wax, ama in la fasiro shakhsiyaddii qof ku dhashay waqti gaar ah.

Sayniska casriga ah xiddigasheega uma aqbalo nidaam saynis ah. Waxaa loo tiriyaa "saynis been-abuur" (pseudoscience), maxaa yeelay saadaaladiisa lama xaqiijin karo tijaabo hab-raac leh, oo lama helin farsamo cad oo lagu sharrax karo sida meerayaal aad u fog ay saameeyaan qof. Si kale u dhigan, xiddigasheeg waa ka duwan yahay xiddigiska (astronomy), oo ah saynis ku salaysan cabbiraad iyo aragti la tijaabin karo.

Taariikh

Asalka xiddigasheega waxaa laga helaa dalalka hore ee Mesobotamiya, halkaas oo culimadu daawadeen socodka meerayaasha oo ay ku xidheen arrimaha boqortooyada. Ka dib waxaa ku faafay Giriiggii hore, Hindiya, dunida Islaamka iyo Yurubta dhexe. Ilaa qarniyadii dambe, xiddigasheeg iyo xiddigiska waxay isku shaqo ahaayeen: culimo badan oo cirka cabbiray ayaa isla mar fasiraayay macnaha ay leeyihiin. Kala go'iddu waxay dhacday marka habka saynisku iyo aragtida caalamka ee Newton ay soo baxeen.

Qaybaha iyo qalabka

Nooca ugu caansan waa xiddigasheegga dhalashada, oo ku salaysan jaantus la yidhaahdo horoskoob ama jaantuska dhalashada: sawir muujinaya meelaha meerayaashu joogeen wakhtiga iyo goobta uu qofku ku dhashay. Jaantuskaas waxaa loo qaybiyaa laba-iyo-toban calaamad (zodiac) iyo guryo. Xiddigasheegyahannadu waxay sidoo kale fasiraan xiriirka meerayaasha (aspects). Waxaa jira dhaqammo kale oo isku mid ma aha, sida xiddigasheegga Hindiya (jyotisha) iyo mid Shiineeska ah oo ku salaysan wareegga sannadaha.

Dood iyo cilmi-baaris

Cilmi-baarisyo la soo saaray waxay isku dayeen in la hubiyo haddii xiddigasheegyahannadu ku kala saari karaan jaantusyada dhalashada iyo shakhsiyadaha dhabta ah. Natiijooyinka guud ahaan kuma dhaafin heerka kaadhka nasiibka. Sharraxaadda ay bixiyaan cilmi-nafsigu waxay xoogga saartaa in dadku aqbalaan sifooyin guud oo qof kasta ku habboon (saameynta Barnum), iyo in la xasuusto saadaalaha shaqeeyay oo la illoobo kuwa qaldamay.

Iyadoo aan sayniska taageerin, xiddigasheeg wali waa dhaqan bulsheed oo ballaaran. Wargeysyada, warbaahinta bulshada iyo abbaaraha taleefanka ayaa gudbiya faallooyin maalinle ah oo calaamadaha ku salaysan, taasoo ka dhigaysa arrin dhaqan iyo ganacsi intii ay tahay su'aal saynis.