Xijaab

Xijaab waa eray Carabi ah oo asal ahaan macnihiisu yahay 'daboolid' ama 'gaad', kaas oo maanta inta badan loo isticmaalo dharka madaxa ee haweenka Muslimka ah ay ku qariyaan timaha, dhegaha iyo qoorta, iyagoo wejiga u daayo furan. Erayga sidoo kale waxaa loo isticmaalaa si ballaaran, oo la macno ah nidaamka asturnaanta labiska iyo xeerarka isdhexgalka ka dhexeeya ragga iyo dumarka.

Qaabkiisa, magaciisa iyo baaxadda isticmaalkiisa way kala duwan yihiin gobolada Muslimka. Turkiga waxaa loo yaqaan 'tesettür' ama 'başörtüsü', Iiraan 'ruusari' iyo 'caadar', Kutub-qaaradda Hindiya 'dupatta' ama 'burqa', Soomaaliya iyo Geeska Afrika 'xijaab', 'shaash' iyo 'jilbaab'. Kala duwanaanta u dhaxaysa dhaqan, cimilo iyo fasiraadda diinta.

Asalka diineed

Culimada waxay ku salaystaan aayado Quraanka ah oo ku jira Suuratul Nuur iyo Suuratul Axsaab, kuwaas oo ku talinaya in haweenku ay indhaha ilaaliyaan, quruxdooda aysan soo bandhigin, oo ay dharkooda ku soo dedaan. Aayadaha ma sheegin qaab gaar ah oo dhar, taasina keentay in fasiraado kala duwani soo baxaan. Culimada badankood waxay u arkaan waajib in timaha la asturo, halka koox yar oo casri ah ay ku doodaan in amarka uu ku ekaa asturnaan guud oo aan si gaar ah lagu qeexin madaxa.

Taariikhda

Ka hor Islaamka, daboolidda madaxa waxay ka jirtay bulshooyinka Bariga Dhexe, Yuhuudda, Masiixiyiinta iyo Faaris, oo marar badan tilmaan u ahayd heer bulsho ama sharaf. Islaamka ka dib waxay ku dhex milantay nidaamka labiska Muslimka. Qarniyada 19-aad iyo 20-aad, xijaabku wuxuu noqday mowduuc siyaasadeed: dowladaha casri-doonka qaar waxay xaddideen, halka dhaqdhaqaaqyada Islaamiga ah ay dhiirrigeliyeen.

Sharciyada iyo siyaasadda

Dalal qaar sida Iiraan iyo Afgaanistaan ee Taalibaan waxay khasbeen labiska asturan, iyagoo ciqaab ku xiray. Dhinaca kale, dalal Yurubaan – ka mid Faransiiska – waxay xaddideen astaamaha diineed dugsiyada dowladda iyo daboolidda wejiga meelaha dadweynaha. Doodda waxay ku wareegtaa xorriyadda diinta, sinnaanta jinsiga, iyo xulashada shaqsiyeed; dhinacyada oo dhan waxay xorriyadda ku adeegsadaan dood.

Noocyada dharka

Xijaab caadi ahaan waa shaash madax. Khimaar waa shaash dheer oo laabta gaadha. Jilbaab waa dhar hal-qayb ah oo jidhka dabool ah. Niqaab wuxuu wejiga daboolaa oo indhaha ka daayo, halka burqa Afgaanistaanku uu jidhka oo dhan ku soo dedo oo shabag indhaha ah leeyahay. Caadar waa maro madow oo aan xiran laga hor xiro, oo caan ah Iiraan.