Xiniinyo

Xiniinyo (sidoo kale loo yaqaan xiniinyaha, af-Ingiriisi: testicle, testis) waa laba xubin oo taran ah oo ka jira ragga iyo inta badan xayawaanka naas-nuujiyaha labka ah. Waxay laba hawl oo waaweyn qabtaan: soo saarista unugyada taranka labka (shahwada ama sperm) iyo soo saarista hoormoonnada, gaar ahaan testosterone.

Xiniinyaha waxay ku jiraan boorso maqaar ah oo laadlaad ah oo lagu magacaabo geeska ama boorsada xiniinyaha (scrotum), taasoo ka baxsan bandhiga caloosha hoose. Sababta ay dibadda u yaalliin waa in heerkulkooda uu wax yar ka hooseeyo heerkulka guud ee jirka, maadaama samaynta shahwada u baahan tahay heerkul hooseeya.

Qaab-dhismeedka

Xiniinyo kasta waa mid qaab beed ama ubadiiq ah oo hareerihiisa ku wareegsan yahay dahaar xoogan. Gudaha waxaa ku yaal xidhmooyin tuubooyin dhuuban oo laablaaban (seminiferous tubules) halkaas oo shahwada ka samaysanto. Tuubooyinkaas dhexdood waxaa ku dhex firirsan unugyo gaar ah oo soo saara hoormoonka testosterone. Shahwada ka baxda tuubooyinka waxay u gudubtaa tuubo dheer oo laablaaban (epididymis) oo ku dheggan xiniinyaha, halkaas oo ay ku bislaato oo lagu kaydiyo.

Hawlaha

Hawsha kowaad waa samaynta shahwada, taasoo si joogto ah socota laga bilaabo qaan-gaarnimada. Hawsha labaad waa hoormoon-samaynta: testosterone wuxuu horseedaa astaamaha ragnimada sida cod-dhumbucnaanta, timaha jirka, korodhka muruqa iyo laf-adkaanta, sidoo kale wuxuu taageeraa hawsha galmada. Hawlahaas waxaa maamula xarumo ku yaal maskaxda (hypothalamus iyo glandka pituitary) oo hoormoonno u diraan xiniinyaha.

Horumarka

Inta uu ilmaha uurka ku jiro, xiniinyaha waxay bilowga ku samaysmaan gudaha caloosha, kadibna waxay hoos u dhaadhacaan ilaa boorsada xiniinyaha, badanaa ka hor dhalashada ama bilihii ugu horreeyay. Marka ay dhaadhaca ku guuldarraystaan, xaaladda loo yaqaan xiniinyo-dhaadhac-la'aan (cryptorchidism) waxay u baahan kartaa daaweyn caafimaad.

Xaalado caafimaad

Xaaladaha caanka ah waxaa ka mid ah bararka ama caabuqa xiniinyaha (orchitis), uruurinta biyo (hydrocele), ballaarinta xididdada (varicocele), iyo isku-maroojinta xiniinyaha (testicular torsion) taasoo degdeg ah oo qalliin u baahan. Waxaa sidoo kale jira kansarka xiniinyaha, kaas oo inta badan ka dhaca ragga da'da yar ilaa dhexe, oo marka horraantiisa la ogaado si weyn looga daaweyn karo. Cudurro qaar ama daaweyn kiimikaad waxay saameyn karaan awoodda dhalmada.