Xisaabiyaha

Xisaabiyuhu waa qalab loo sameeyay in lagu fuliyo hawlo xisaabeed sida isku-darka, ka-jarista, isku-dhufashada iyo qaybinta. Noocyada casriga ahi waa elektaroonig, waxayna leeyihiin badhamo lagu galiyo tirooyinka iyo shaashad muujisa natiijada. Waxaa jira noocyo gacan lagu qaado, kuwo miis lagu dhigo, iyo kuwo barnaamij ahaan ugu jira kombuyuutarrada iyo taleefannada casriga ah.

Erayga 'xisaabiye' waxaa sidoo kale loo isticmaalaa qofka xisaabta sameeya, laakiin maanta badanaa waxaa lagula jeedaa qalabka. Farqiga u dhexeeya xisaabiyaha iyo kombuyuutarku wuxuu ku xiran yahay ballaadhka hawlaha uu qabsan karo: xisaabiyuhu wuxuu diiradda saaraa xisaab, halka kombuyuutarku uu yahay qalab hawlo kala duwan qaban kara.

Taariikh kooban

Ka hor qalabka elektaroonigga ah, dadku waxay isticmaali jireen aalado sida abacus-ka (sabaayad tiro), oo qarniyo badan la adeegsan jiray. Qarniga 17-aad waxaa la sameeyay mashiinno makaanik ah oo giraangiro iyo ilko leh oo isku-dari kara oo ka jari kara tirooyinka. Qarniga 19-aad iyo horraantii 20-aad, mashiinnada xisaabta ee miiska waxay caan ku noqdeen xafiisyada iyo bangiyada.

Horumarka transistor-ka iyo kaddibna wafaqa elektaroonigga ah (integrated circuit) ayaa suurtogeliyay in xisaabiyayaal yaryar oo baytari ku shaqeeya la soo saaro. Laga bilaabo toddobaatameeyadii qarniga 20-aad, qiimaha ayaa hoos u dhacay, isticmaalkuna aad buu u ballaadhay, taasoo dhimtay adeegsiga xisaabiyeyaasha makaanikga ah iyo miisaska logarithm-ka (slide rule).

Noocyada

Xisaabiyaha caadiga ah wuxuu fuliyaa afarta hawlood ee aasaasiga ah iyo mararka qaar boqolkiiba iyo xidid laba-jibbaaran. Xisaabiyaha sayniska (scientific) wuxuu ku daraa hawlaha trigonometry, logarithm-ka iyo jibbaarrada. Xisaabiyaha garaafka (graphing) wuxuu shaashad ballaaran ku muujiyaa xariiqyo iyo qaabab xisaabeed. Waxaa kale oo jira xisaabiyayaal maaliyadeed oo loogu talagaly xisaabinta dulsaarka iyo deynaha.

Dhismaha iyo shaqada

Xisaabiyaha elektaroonigga ahi wuxuu ka kooban yahay furayaal (badhamo), wax-qabad-processor yar, xusuus, iyo shaashad. Shaashadaha badankood waxay isticmaalaan tignoolajiyada LCD, taasoo yarayneysa isticmaalka korontada. Xisaabiyayaal badan waxay ku shaqeeyaan baytari, qaarna waxay leeyihiin xarrago qorraxeed (solar cell). Tirooyinka gudaha waxaa lagu kaydiyaa nidaam laba-geesood ah, natiijadana waxaa loo beddelaa qaabka tobanle ee dadku akhriyaan.

Isticmaalka waxbarashada

Dugsiyada iyo imtixaannada qaarkood waxay xaddidaan noocyada xisaabiyayaasha la isticmaali karo, si loo hubiyo in ardaydu barato xisaabta gacanta. Doodda ku saabsan saamaynta xisaabiyaha ee xirfadaha xisaabeed ee ardayda way soconaysaa, siyaasadaha waxbarashona way ku kala duwan yihiin waddan ilaa waddan.