XML

XML (Extensible Markup Language) waa luqad calaamadeed (markup language) — nidaam lagu qoro qoraal xog leh oo calaamado (tags) lagu kala saaro. Ujeeddadeedu waa in xogta lagu kaydiyo qaab ay bini'aadamku akhrisan karo, barnaamijyaduna si toos ah u fahmi karaan. XML lafteedu ma qeexayso magacyada calaamadaha; qofka isticmaalaya ayaa qeexanaya, taas oo ah sababta loogu yeero 'extensible' ama la ballaarin karo.

XML waxaa soo saaray W3C (World Wide Web Consortium), ururka dejiya heerarka shabakadda. Waxay ka soo jeeddaa SGML, luqad calaamadeed oo hore oo aad u ballaaran; XML waa nooc laga fududeeyay. Qiyaastii dabayaaqadii sagaashameeyadii ayaa qeexitaankeedii koowaad la daabacay.

Qaab-dhismeedka

Dukumeenti XML wuxuu ka kooban yahay elementyo (elements) oo ku bilaabma calaamad furan sida <magac> kuna dhammaada calaamad xiran sida </magac>. Element kastaa wuxuu qaadan karaa astaamo (attributes) oo ku qoran calaamadda furan. Elementyada waxay is-gudaha galaan iyagoo sameeya qaab geed ah (tree): waxaa jira hal element oo xidid ah (root) oo kuwa kale hoos yimaadaan. Sidoo kale waa la isticmaali karaa faallooyin, iyo tilmaame horudhac ah oo sheega nooca lambar-koodhka (encoding) sida UTF-8.

Saxnaanta iyo caddaynta

Laba heer oo saxnaan ah ayaa loo kala saaraa dukumeentiyada XML. Kii koowaad, 'well-formed', wuxuu la macno yahay in xeerarka guud ee qorista la raacay: calaamad kasta way xirmi leedahay, geedku hal xidid buu leeyahay, dabeecadaha gaarka ah waase laga baxsadaa. Kii labaad, 'valid', wuxuu la macno yahay in dukumeentigu waafaqsan yahay qaab hore loo qeexay, sida DTD ama XML Schema (XSD), oo cayimaya elementyada la ogol yahay iyo kala hormarintooda. Parser-ka — barnaamijka akhriya XML-ka — ayaa hubinta sameeya.

Tignoolajiyada la xiriira

XML waxay leedahay dhowr qalab oo ku dhisan: XPath oo lagu doonto qaybo ka mid ah geedka dukumeentiga, XSLT oo dukumeentiga XML ah loogu beddelo qaab kale sida HTML, iyo XQuery oo su'aalo dheeraad ah lagu weydiiyo. Namespaces waxay xallisaa marka laba nidaam isticmaalaan isku magac element.

Isticmaalka iyo tartanka

XML waxaa loo adeegsadaa faylasha dejinta barnaamijyada, wadaagista xogta u dhaxaysa nidaamyo kala duwan, iyo qaabab dukumeenti sida RSS iyo SVG. Sanadihii dambe, JSON ayaa meel badan ka qaaday, gaar ahaan API-yada shabakadda, maxaa yeelay wuu ka kooban yahay dabeecado yar wuxuuna si fudud ula shaqeeyaa JavaScript. Haddana XML weli waa la adeegsadaa meelaha loo baahan yahay caddaynta adag ee schema-da iyo dukumeenti dhaadheer.