Xoor-dubbur (Mephitidae)

Xoor-dubbur (magaca cilmiga: Mephitidae) waa qoys ka mid ah xayawaanka naas-nuujiya ee hilib-cunka (Carnivora). Xubnaha qoyskan waxaa lagu yaqaan xudduno (glands) ku yaal agagaarka dabada oo soo saara dheecaan shidaal-u-eg oo ur aad u xun leh. Xayawaanku dheecaankaas wuxuu ku buufiya cidda ku soo weerarta, taasoo u noqota qalabka ugu weyn oo isku difaaco.

Inta badan noocyada waxay ku nool yihiin Ameerikada Woqooyi, Dhexe iyo Koonfureed. Qayb yar — kuwa loo yaqaan stink badger — waxay ku nool yihiin Koonfur-bari Aasiya. Waxay caadi ahaan habeenkii soo baxaan, cunnadooda waxaa ka mid ah cayayaan, dirxi, jiirar yaryar, ukun, midho iyo bakhtiga.

Muuqaalka

Xoor-dubburka waxaa lagu garto midab-qaab isbarbardhig weyn leh: dhogor madow oo ay ku yaalliin xariiqyo ama barar cad. Midabkan lama qariyo — waa calaamad u sheegaysa xayawaanka kale in xayawaankan uu leeyahay difaac ur xun. Nooca guud ee la yaqaan cabbirkiisu wuxuu la mid yahay bisad yar, dabo dhogor buuran leh, cidiyo dhaadheer oo ku qoda ciidda.

Habka isku difaaca

Ka hor inta uusan buufin, xayawaanku wuxuu isticmaalaa digniin: dhogorta wuu taagaa, gadaal ku cagaha wuu ku garaacaa dhulka, oo dabada wuu kor u qaadaa. Haddii cabsi-gelinta aysan shaqeyn, ayuu dheecaanka soo buufiya oo mitir dhowr gaadhi kara. Dheecaanku wuxuu ka kooban yahay xeryo sulfur leh oo indhaha si xun u xanuujiya oo urku muddo dheer ku dhegto.

Kala-soocidda cilmiga

Waagii hore xoor-dubburka waxaa loo tirin jiray qoyska Mustelidae (dabaqalooc iyo dawaco-badeed). Sahannada muunad-hidde (DNA) ee dabayaaqada qarnigii 20-aad waxay muujiyeen inay ka soocan yihiin, sidaas darteedna waxaa loo aqoonsaday qoys gooni ah oo Mephitidae la yidhaahdo. Qoyska waxaa ka mid ah dhowr hidde (genera), oo ay ku jiraan Mephitis, Spilogale, Conepatus iyo Mydaus.

Xiriirka bini'aadamka

Meelaha magaalooyinka Ameerika ku dhow, xoor-dubburka wuxuu soo galaa beeraha iyo qashin-qubka wuxuuna raadiya cunno. Waa mid ka mid ah xayawaanka duurjoogta ah ee cudurka rabies gudbin kara. Dalal qaar dad ayaa xayawaankan xannaaneeya guriga, taasoo caadi ahaan u baahan in xuddunta dheecaanka laga saaro; sharciyada arrintan way kala duwan yihiin gobol ilaa gobol.