Yaab

Yaab waa dareen (shucuur) gaaban oo qofka ku dhaca marka uu la kulmo wax aan uu filayn ama ka duwan waxa uu horay u saadaaliyay. Waxa uu caadi ahaan socdaa waqti gaaban, kadibna wuxuu u beddelmaa dareen kale sida farxad, cabsi, xanaaq ama xiiseyn, iyadoo ku xidhan micnaha uu qofku siiyo dhacdada.

Cilmi-nafsiga dareenka, yaab waxaa badanaa lagu tiriyaa dareenada aasaasiga ah ee lagu arko dhaqamo kala duwan. Sababtoo ah wuxuu ka dhashaa kala-duwanaanshaha filashada iyo waaqaca, waxaa loo arkaa nidaam u sheegaya maskaxda in macluumaadka la haysto la cusboonaysiiyo.

Astaamaha muuqda

Astaamaha wejiga ee inta badan lala xidhiidhiyo yaabka waxaa ka mid ah kor u kicinta sunniyaha (bidhimaha indhaha), ballaarinta indhaha, iyo furitaanka afka. Jidhka waxaa ku dhaca falcelin degdeg ah: garaaca wadnaha oo isbeddela, neefsashada oo istaagta muddo yar, iyo joojinta hawsha socotay. Falcelintan waxay caawisaa in dareenka aragga iyo maqalka lagu soo jeediyo halka dhacdadu ka timid.

Yaab iyo argagax

Waa in la kala saaro yaabka iyo falcelinta argagaxa ee dhawaaqa kedis ah (startle). Argagaxu waa laab-nuglaan degdeg ah oo neerfaha lafdhabarta iyo maskaxda hoose maraysa, wuxuuna dhacaa ilbiriqsi kayar. Yaabku wuxuu u baahan yahay in maskaxdu qiimayso macnaha dhacdada, sidaas darteed waxaa loo tixgeliyaa dareen la fahmi karo oo qiimeyn leh.

Doorka barashada

Yaabku wuxuu calaamad u yahay in filashadii hore ay khaldanayd. Marka ay taasi dhacdo, dadku waxay badanaa dib u eegaan sababaha dhacdada, waxayna xasuustaan dhacdooyinka yaabka leh si ka wanaagsan kuwa caadiga ah. Sababtan awgeed, waxbarasho iyo isgaadhsiin ayaa mararka qaar u isticmaala kedis loogu talagalay in fiiro la soo jiito oo macluumaadka la xasuusto.