Yaafa
Ka Halbeeg, ensaykloobediyada furan · In English
68 luqadood
Yaafa (Carabi: يافا; Ingiriisi: Jaffa) waa magaalo dekedeed duug ah oo ku taal xeebta bari ee badda Mediterranean-ka, koonfurta magaalada Tel Aviv. Waa mid ka mid ah dekedaha ugu qadiimiga ah ee gobolka, oo qarniyo badan ahaan lahayd irridda badda ee Quds iyo dhulka gudaha ee Falastiin.
Magaalada waxay ku dhisan tahay buurweyn yar oo badda ku soo taagan, taas oo dekedda dabiici ah hoos ka dhigtay. Maanta Yaafa waa qayb ka mid ah maamulka isku dhafan ee Tel Aviv-Yafo, kaas oo la sameeyay 1950-meeyadii. Xaafadaha duugga ah, suuqa alaabta hore (Suuqa Pishpeshim) iyo masaajidyada iyo kaniisadaha taariikhiga ah waxay soo jiitaan dalxiisayaal.
Juqraafi iyo dekedda
Dekedda Yaafa waxay dhagxaan badeed ku hareeraysan yihiin, taas oo mar hore adkeysay maraakiibta yaryar laakiin ku adkaysay kuwa waaweyn. Sababtaas awgeed, markii dekedaha casriga ah la dhisay — gaar ahaan Xayfa iyo kadib Ashdod — muhiimadda ganacsi ee Yaafa way hoos u dhacday. Hadda dekedda inta badan waxaa loo isticmaalaa kalluumeysi, doonyo madadaalo iyo dalxiis.
Taariikh
Yaafa waxay ku soo baxday dukumiintiyo qadiimi ah oo Masaari ah iyo qoraallo Boqortooyooyinka Bariga Dhexe. Waxay dhex martay maamullo kala duwan: Faaris, Giriig, Roomaan, Byzantine, dawladihii Islaamka hore, Saliibiyiinta, Mamluukiyiinta iyo Cusmaaniyiinta. Sannadkii 1799 ciidamada Napoleon waxay magaalada weerareen intii lagu jiray duullaankii Masar iyo Shaam.
Qarniyadii 19-aad iyo horraantii 20-aad, Yaafa waxay noqotay xarun dhoofinta liinta 'Shamouti' (oo caalamka lagu yaqaan liinta Jaffa) iyo goob ay ku bataan warshado, madbacado iyo iskuulo. Waxay sidoo kale ahayd irridda ay ku soo galeen soo-galootiga Yuhuudda ah, kuwaas oo 1909 xaafadda Tel Aviv ka dhistay bannaanka waqooyiga magaalada — kaas oo hadhow ka weynaaday Yaafa.
Intii lagu jiray dagaalkii 1948, dadka Falastiiniyiinta badi ka bexeen ama laga barakiciyay Yaafa, taas oo si weyn u beddeshay dhismaha bulshada magaalada. Kadib waxaa lagu daray maamulka Tel Aviv. Maanta magaalada waxaa deggan Yuhuud iyo Carab Falastiiniyiin ah oo isku dhafan, halka isbeddelka guryaha iyo qiimaha dhulka (gentrification) uu yahay mowduuc muran leh.