Yaanyo

Yaanyo (sidoo kale loo yaqaan tamaandho) waa dhirta midhaha soo saarta ee cilmiga lagu magacaabo Solanum lycopersicum. Waxay ka mid tahay qoyska Solanaceae, oo ay ku jiraan sidoo kale baradho, basbaas iyo bidaari. Midhaha yaanyada waa mid casaan, jaalle ama guduud u leh marka ay bislaadaan, waxayna leeyihiin biyo badan iyo iniin yaryar oo gudaha ku jira.

Marka la eego cilmiga dhirta, yaanyo waa midho (fruit), laakiin cuntada iyo ganacsiga waxaa badanaa loo isticmaalaa sida khudaar. Waa mid ka mid ah waxyaabaha ugu badan ee lagu beero adduunka, waxaana laga isticmaalaa dhanaan, maraq, suugo iyo sallad.

Asalka iyo faafitaanka

Asalka yaanyada waxaa lagu tilmaamaa gobollada Ameerika Koonfureed iyo Bartamaha Ameerika. Ka dib xiriirka badda ee qarniyadii 16-aad, waxay gaartay Yurub, Aasiya iyo Afrika, waxayna noqotay qayb muhiim ah cuntooyinka deegaanno badan, gaar ahaan cuntada Bahda Mediterranean-ka.

Beeridda

Yaanyo waxay u baahan tahay qorrax badan, ciid biyo sii daysa, iyo waraabin joogto ah. Waxaa jira laba nooc oo koritaan ah: nooca joogsada oo gaara dherer go'an (determinate), iyo nooca sii kora oo taageero u baahan (indeterminate). Beeraleyda badanaa waxay isticmaalaan ulo ama xarig si ay geedka u taageeraan, waxayna ka hortagaan cudurrada caleenta sida huurka.

Adeegsiga iyo nafaqada

Yaanyo waxaa la cuni karaa iyada oo cusub ama la kariyay. Waxaa laga sameeyaa suugo, cadhoodh (paste), casiir iyo yaanyo shiishad ku jirta. Waxay ku jiraan fiitamiin C, potassium iyo xoogaa lycopene ah oo ah midab dabiici ah oo casaan ah.