13

13 waa sanad ka mid ah qarniga koowaad ee taariikhda Miilaadiga (Anno Domini), taas oo ah nidaamka tirinta sanadaha ee caalamka ugu badan loo isticmaalo maanta. Wuxuu ku beegan yahay xilligii dawladnimada Roomaanku ay ka talin jirtay inta badan xeebaha Badda Dhexe.

Waqtigaas dadka ku noolaa gobolka ma isticmaalin lambarka '13'. Roomaanku sanadaha waxay ku tilmaami jireen magacyada labada qunsul (madax sannadeed) ee la doorto, ama tirinta laga bilaabo aasaaskii magaalada Rooma (ab urbe condita). Nidaamka Miilaadiga waxaa la sameeyay qarniyo badan ka dib, waxaana si tartiib ah loo faafiyay Yurub.

Nidaamka taariikhda

Sanadka 13 wuxuu ku dhex jiraa habka kalandarka Julian, kaas oo Yulius Kaysar dhaqan-geliyay qiyaastii sanadkii 46 ka hor Miilaadiga. Kalandarka Julian wuxuu leeyahay sanad 365 maalmood ah, iyadoo afartii sanaba mar la daro hal maalin. Markii dambe, kalandarka Gregorian ayaa lagu beddelay sababo la xiriira khalad yar oo xisaabeed. Marka taariikhaha hore la soo celiyo iyadoo la adeegsanayo Gregorian, waxaa dhici karta faraq maalmo ah.

Xaaladda siyaasadeed ee xilligaas

Xilligan boqortooyada Roomaanka waxaa hoggaaminayay Awgustus, oo ahaa boqorkii ugu horreeyay ee la aqoonsado. Sanadihii u dambeeyay noloshiisa wuxuu qorsheynayay cidda xilka la wareegeysa, waxaana loo aaneeyaa in Tiberius la siiyay awoodo dheeraad ah oo maamul iyo ciidan. Awgustus wuxuu geeriyooday sanadkii 14, taas oo ka dhigaysa 13 mid ka mid ah sanadihii ugu dambeeyay xukunkiisa.

Adeegsiga maanta

Maanta '13' waxaa loo isticmaalaa sida cinwaan taariikheed oo keliya, gaar ahaan liisaska sanadaha ee ensaykloobediyada iyo kaydadka xogta sida Wikidata. Diiwaanadaas waxay isku xiraan dhacdooyin, dad iyo goobo la sheegay inay sanadkaas la xiriiraan, iyadoo la muujinayo heerka hubaalka ee xog kasta.