Abaar

Abaar waa xaalad cimilo ah oo ka dhalata in roobka goob gaar ah ka yaraado inta caadi ahaan la filayo muddo dheer. Waxay ka duwan tahay saxare (lamadegaan), maxaa yeelay saxaraha waa xaalad joogto ah oo cimilo, halka abaartu tahay isbeddel ku-meel-gaar ah oo dhici kara meel kasta oo adduunka, xitaa meelaha roobku badan yahay.

Saameynta abaartu ma aha oo kaliya yaraanta roobka. Waxay ku xidhan tahay sida bulshada u diyaarsan tahay: kaydka biyaha, nooca beerta la beeranayo, tirada xoolaha daaqa, iyo awoodda dowladda in ay biyo iyo cunto gaadhsiiso dadka. Sidaa darteed heer roob isku mid ah wuxuu meel keenaa dhibaato yar, meel kalena macaluul.

Noocyada abaarta

Cilmi-baarayaasha cimilada waxay abaarta u kala saaraan dhowr nooc. Abaarta cimilo (meteorological) waa yaraanta roobka. Abaarta beeraha (agricultural) waa marka qoyaanka ciidda ka yaraado inta geedaha u baahan yihiin. Abaarta biyo-mareenka (hydrological) waa marka webiyada, balliyada iyo biyaha dhulka hoostooda hoos u dhacaan. Waxaa sidoo kale la sheegaa abaar dhaqaale-bulsho ah, taasoo ah marka baahida biyaha ka badato waxa la heli karo.

Sababaha

Abaartu inta badan waxay xidhiidh la leedahay isbeddellada wareegga hawada iyo heerkulka badaha. Tusaale caan ah waa El Niño iyo La Niña, kuwaas oo heerkulka badweynta Baasifiga ku beddela habka roobabka ee gobollo kala duwan. Waxyaabo kale sida jarista kaymaha, isticmaalka xad-dhaafka ah ee biyaha dhulka hoostooda, iyo kororka heerkulka caalamiga ah waxay xaaladda ka sii dareemi karaan.

Saameynta

Marka abaar dheeraato, dalagga waa la waayaa, daaqa waa yaraada, xoolo badanna way le'daan ama qiimahooda suuqa hoos u dhacaa. Reer-guuraaga xoolo-dhaqatada ah waxay u guuraan meelaha biyaha ku yaal, taasoo mararka qaar khilaaf ka dhalisa dad-badnaanta goobta. Qiimaha cuntada wuu kacaa, caafimaadka carruurtana wuu hoos u dhacaa nafaqo-darro dartii. Guuritaan gudaha dalka ah oo aad u wayn ayaa sidoo kale dhacda.

Digniinta hore iyo maaraynta

Nidaamyada digniinta hore waxay isticmaalaan sawirrada dayax-gacmeedka, cabbirka roobka, iyo warbixinno suuqyada ah si ay ku saadaaliyaan xaaladda cunto-la'aanta ka hor inta aysan sii xumaanin. Tallaabooyinka la qaado waxaa ka mid ah qodista ceelal iyo berkedo, dalag u adkeysta abaarta, ilaalinta caafimaadka xoolaha, iyo lacag-wareejin loo diro qoysaska nugul. Diyaargarowga hore wuxuu caadi ahaan ka jaban yahay gargaarka degdegga ah ee dib loo qaato.