Adhi

Adhi waa magac guud oo Af-Soomaali ku tilmaamo xoolaha yaryar ee riyaha iyo idaha. Marka la eego cilmiga xoolaha, riyaha (magaca cilmiyeed: Capra hircus) waa nooc laga adkeeyay riyaha duurjoogta ah ee buuraleyda Aasiya. Riyaha waa xayawaan ruminant ah, taas oo micnaheeda ah inuu leeyahay caloosha qaybo badan leh oo u suurta gelisa inuu cunto cawska adag.

Soomaaliya iyo guud ahaan Geeska Afrika, adhiga waa mid ka mid ah afarta nooc ee xoolaha dhaqan ah: geel, lo', adhi (ri iyo ido). Adhigu wuxuu ku habboon yahay deegaanka qalalan oo roobku ku yar yahay, maxaa yeelay wuxuu cuni karaa geedo yaryar iyo caleemo, ma aha oo kaliya cawska.

Astaamaha jirka

Riyaha caadi ahaan waa ka duurjoog-jecel oo caleen-cune (browser), halka idaha ay badanaa cawska dhulka ka daaqaan (grazer). Riyaha waxaa badanaa leh gees qalloocan iyo gadh (dhagax-gadh) hoos yaal daanka; idaha dhogortoodu waa suuf oo la xiiro kara. Labada nooc waxay dhalaan ka dib muddo uur oo ku dhow shan bilood, oo mararka badan ilmo laba mataano ku dhasha, gaar ahaan riyaha.

Faa'iidada iyo dhaqanka

Adhiga waxaa laga helaa caano, hilib, harag iyo dhogor. Reer-guuraaga Soomaaliyeed adhigu wuxuu qayb muhiim ah ka yahay cuntada maalinlaha ah iyo ganacsiga; adhiga la dhoofiyo dalalka Khaliijka, gaar ahaan xilliga Xajka, waa il dakhli weyn. Sidoo kale adhigu wuxuu leeyahay muuqaal bulsho: qaybo ka mid ah yarad, diyo iyo martiqaad.

Maaraynta iyo caafimaadka

Adhigu si dhaqso ah u tarma, waana taas ka dhigaysa in xoolo-dhaqato u isticmaalaan si ay dib isugu soo celiyaan kadib abaar. Cudurada caanka ah waxaa ka mid ah cudurada sambabada, gooryaanka caloosha, iyo cudurada dhogorta. Talaal iyo dawada gooryaanka waa qaybo ka mid ah maaraynta caadi ah.