Baaluqnimo

Baaluqnimo (waxaa sidoo kale loo yaqaan baaluq, baluug ama baluuqnimo) waa marxalad korriin oo jirka qofka ku beddelmo si ay u yeelato awoodda taranka. Waxay ku timaaddaa isbeddel hormoono (curiye kiimiko ah oo qanjidhada dhiigga ku sii daayaan) kaas oo kicin ku sameeya xubnaha taranka iyo guud ahaan jirka. Marxaladdan waxay qayb ka tahay waqtiga la yiraahdo dhalinyaronimo, laakiin baaluqnimo waxay si gaar ah tilmaamaysaa isbeddellada jireed.

Waqtiga bilowga baaluqnimada wuu kala duwan yahay qof kasta. Guud ahaan gabdhaha ayaa ka hor bilaabaan wiilasha dhawr sano. Waxyaabo badan ayaa saameeya, sida hidde-sidaha qoyska, nafaqada, caafimaadka guud iyo miisaanka jirka. Sababtaas awgeed, laba qof isku da' ah ayaa laga yaabaa inay marxalado kala duwan ku jiraan.

Habka hormoonka

Baaluqnimada waxay ka bilaabmaan maskaxda. Qaybta la yiraahdo hypothalamus waxay si xoogaysan u sii daysaa hormoon kicis ah, taas oo saamaysa qanjidhka hypophysis (pituitary) oo ku yaal salka maskaxda. Qanjidhkaas ayaa hormoono u diraa xubnaha taranka: ugxan-sidaha gabdhaha iyo xiniinyaha wiilasha. Xubnahaas ayaa markaas soo saara hormoonada estrogen iyo testosterone, kuwaas oo horseeda isbeddellada muuqda ee jirka.

Isbeddellada gabdhaha

Calaamadda ugu horreysa badanaa waa korriinka naasaha. Waxaa sidoo kale timo ka soo baxaan meelaha xubnaha taranka iyo kilkilaha, misigta iyo miskaha ayaa balaadha, dhererka ayaa kordha. Caadada (xiilka bille ah) waxay bilaabmaysaa in muddo ah ka dib bilowga isbeddellada kale, waana calaamad muhiim ah oo tilmaamaysa in nidaamka taranka shaqaynayo.

Isbeddellada wiilasha

Wiilasha waxaa ugu horreeya ballaarinta xiniinyaha iyo xubinta taranka. Waxaa xigta timaha xubnaha taranka, kilkilaha iyo wejiga; codka wuu qoto-dheeraadaa; garbaha iyo muruqyada ayaa kordha; dhererka si degdeg ah ayuu u kacaa. Dhalashada shahwada ayaa bilaabmaysaa, oo waxaa dhici karta soo-baxa habeenkii.

Dhinaca maskaxda iyo bulshada

Marxaladdan waxaa la socda isbeddello maskaxeed iyo shucuureed: dareen cusub oo ku saabsan naftiisa, xiisaha jinsiga, iyo doonista madaxbannaani. Diinta Islaamka, baaluqnimada waxay tilmaamtaa waqtiga qofka uu noqdo mid waajibaadka cibaadada iyo shareecada ku saaran yahay. Nidaamyada sharciga qaar sidoo kale isticmaalaan da'da, ee ma aha oo kaliya calaamadaha jireed, marka la go'aaminayo mas'uuliyadda.